W czasie II wojny światowej 7 km od Strzegomia, przy trasie Strzegom – Legnica, w pobliżu wsi Rogoźnica (niemiecka nazwa – Gross-Rosen), znajdował się obóz koncentracyjny Gross-Rosen. Od 1940 r. był filią obozu koncentracyjnego Sachsenhausen, później stał się samodzielnym obozem. Pierwsi więźniowie przybyli do niego w sierpniu 1940 r. 1 V 1941 r. został utworzony samodzielny obóz koncentracyjny Gross-Rosen, który został zaliczony do II kategorii ośrodków odosobnienia, podobnie jak Auschwitz I, Buchenwald, Natzweiler, Neuengamme, Flossenbürg i Stutthof[1.1]. W 1941 r. do obozu przybyły transporty więźniów z KL Dachau, KL Sachsenhausen, KL Buchenwald i KL Auschwitz. Początkowo więźniowie pracowali 12 godzin na dobę przy wydobyciu granitu z pobliskiego kamieniołomu. Z pracy więźniów korzystało ponadto kilka firm niemieckich – m.in. Siemens oraz Blaupunkt.

W 1944 r. obozowi Gross-Rosen zostało podporządkowanych około 28 obozów pracy przymusowej dla Żydów – 23 na Dolnym Śląsku i 3 w Okręgu Sudety (sieć obozów tzw. Organizacji Schmelt). Podjęto wówczas decyzję o przekształceniu 20 z nich w podobozy KL Gross-Rosen, a z pozostałych 8 przeniesiono Żydów do innych podobozów. Ogółem utworzono około 100 placówek podporządkowanych komendanturze Gross-Rosen – zlokalizowanych na terenie Dolnego Śląska oraz Ziemi Lubuskiej i bardzo zróżnicowanych pod względem pełnionych funkcji.

Ogólna liczba więźniów w obozie Gross-Rosen i jego filiach - wg stanu na dzień 1 I 1945 r. wynosiła 76.728 osób, w tym 51.204 mężczyzn i 25.524 kobiet (Żydówek). Stanowiło to 10,9% wszystkich więźniów osadzonych wówczas w obozach koncentracyjnych. Gross-Rosen był drugim co do wielkości obozem koncentracyjnym[1.2]

Obóz został ewakuowany 8-9 II 1945 r. – więźniowie trafili do KL Bergen-Belsen (około 4 tys.), KL Buchenwald (9559), KL Dachau (2514), KL Flossenbürg (11.583), KL Mauthausen (4839), KL Mittelbau (11.367), KL Sachsenhausen (60 więźniów) i KL Ravensbrück (45 więźniów). 13 lutego na teren właściwego obozu wkroczyli żołnierze 70. Brygady Zmotoryzowanej 3. Armii Pancernej Gwardii pod dowództwem Iwana Iwanowa.

Ogólny bilans obozu wyglądał następująco: w czasie 46 miesięcy funkcjonowania obozu więzionych w nim było około 120 tys. osób pochodzących z ponad 20 państw. W Gross-Rosen najwięcej było obywateli polskich (w tym polskich Żydów), węgierskich (w tym węgierskich Żydów), obywateli Związku Radzieckiego, Belgów, Francuzów, Czechów, Austriaków, Niemców, a także Greków, Litwinów, Luksemburczyków, Norwegów i Słoweńców. Co najmniej połowa z nich była Żydami. Około 40 tys. z nich zginęło. Wielu więźniów żydowskich osiedliła się w pobliżu swoich dawnych podobozów – w Bielawie, Dzierżoniowie, Pieszycach i Wałbrzychu.

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] A. Konieczny, KL Gross-Rosen - hitlerowski obóz koncentracyjny na Dolnym Śląsku 1940-1945, Wałbrzych 2006, s. 8
  • [1.2] Ibidem, s. 24-27