Społeczność żydowska w Sobocie należała do najstarszych na Mazowszu, słynęli też miejscowi kupcy-domokrążcy, którzy zaopatrywali okoliczne wsie i miasteczka. Wedle księgi pamięci Łowicza i okolic (Lowicz, ir be-mazovia u sviva; sefer zikaron) początek osadnictwa miał tu miejsce już na początku XIV wieku[1.1]. Żydów miał sprowadzić „książę Ziemowit” – chodzi prawdopodobnie o księcia rawskiego Siemowita II, panującego w latach 1313–1345. Władca objął ich ochroną prawa książęcego. Taki status społeczności miał się utrzymać do lat 30. XVI w., gdy arcybiskup Jan Łaski usunął Żydów z miasta, zakazując im też osiedlania się w całej okolicy. Zakaz nie dotyczył jednak dni targowych, podczas których mogli przebywać w Sobocie, prowadzić handel i wynajmować dom modlitwy. Po zakończeniu jarmarku Żydzi zmuszani byli do wyjazdu, choć czasem tego nie czynili.

Tej wersji wydarzeń nie potwierdza jednak zupełnie The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, podając po prostu, że Żydzi pojawili się w Sobocie w początku XVI wieku[1.2]. Niewielka wspólnota funkcjonowała w kolejnych stuleciach, dysponując bóżnicą i cmentarzem; na cmentarzu chowano także Żydów z Łowicza.

Społeczność żydowska w Sobocie stanowiła połowę ludności – w 1897 r. było to 325 osób, czyli 49% populacji miasteczka[1.3]. Była konserwatywna, religijna, wskutek izolacji komunikacyjnej oddalona od nurtów postępowych i modernizacyjnych. Rytm życia wyznaczały targi i jarmarki, na których kupcy i rzemieślnicy oferowali swoje towary. Uprawiano drobny handel i rzemiosło. Uwagę wiernych przykuwali miejscowi rabini, cieszący się dużym autorytetem. Jeden z nich został wraz z całą „świtą” zamordowany przez rosyjskich kozaków na początku pierwszej wojny światowej[1.1.3]. Ambitne jednostki wybierały najczęściej wyjazd; wielu Żydów łowickich pochodziło z Soboty.

W 1939 r. w mieście mieszkało 135 rodzin żydowskich. W chwili najazdu niemieckiego na Polskę na początku drugiej wojny światowej wiele z nich uciekło do Żychlina, Łowicza, Łodzi oraz innych miejscowości. Wedle księgi pamięci Łowicza i okolic w okresie 1940–1942 istniało w Sobocie getto, którego więźniowie zostali w 1942 r. wywiezieni do Głowna. Według The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, wywózka do Głowna stanowiąca ostatni rozdział obecności Żydów w Sobocie, nastąpiła już w 1940 roku[1.1.3]. Niczego też o tutejszym getcie nie wie The Yad Vashem Encyclopedia of the Ghettos During the Holocaust[1.4].

Nota bibliograficzna

  • Lowicz, ir be-mazovia u sviva; sefer zikaron, red. G. Shaiak, Tel Awiw 1966, ss. 366–367.
  • Sobota, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, t. 3, red. Sh. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 1208.
Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Lowicz, ir be-mazovia u sviva; sefer zikaron, red. G. Shaiak, Tel Awiw 1966, ss. 366–367.
  • [1.2] Sobota, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, t. 3, red. Sh. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 1208.
  • [1.3] Sobota, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, t. 3, red. Sh. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 1208.
  • [1.1.3] [a] [b] Sobota, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, t. 3, red. Sh. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 1208.
  • [1.4] por. The Yad Vashem Encyclopedia of the Ghettos During the Holocaust Hardcover, t. 2, red. G. Miron, Jerusalem 2010.