Od 1844 r. średzcy Żydzi posiadali własny cmentarz przy Bergstrasse 1 (obecna ul. Górna)[1.1].

Średzki cmentarz zajmował powierzchnię 0,21 hektara. Obok gmina żydowska posiadała też swoją nieruchomość.[1.2].  Żydowski Instytut Historyczny jest w posiadaniu przedwojennego zdjęcia nekropolii, dzięki czemu wiadomo, że znajdowały się tam nagrobki o formach charakterystycznych dla społeczności żydowskich z niemieckiego kręgu kulturowego. 

Na początku lat 40. XX w. nieruchomości Gminy Synagogalnej w Środzie Śląskiej zostały przejęte przez przymusowy związek dla Żydów w Niemczech pod nazwą Zrzeszenie Żydów w Niemczech (Reichsvereinigung der Juden in Deutschland), powstały na mocy rozporządzenia wykonawczego do ustawy o obywatelstwie Rzeszy z 04.07.1939 roku[1.3]. Od 1942 r. zrzeszenie – pod naciskiem policji i służby bezpieczeństwa – było zmuszane do wyprzedaży nieruchomości, w tym także cmentarzy. Cmentarz w Środzie Śląskiej został sprzedany miastu w 1944 roku. 4 kwietnia 1944 r. sfinalizowano umowę kupna-sprzedaży. Wartość gruntu oszacowano bardzo nisko – za 1 m² powierzchni, a także za znajdujące się na nim nagrobki, płacono 50 fenigów[1.4].

Cmentarz nie funkcjonował po 1945 roku. Ostatnie zachowane macewy usunięto w latach 60. XX w., po czym na terenie postawiono budynki szkolne. W 2001 r. na miejscu, gdzie znajdowała się nekropolia średzkich Żydów, ustawiono pamiątkowy obelisk z napisem w języku polskim, niemieckim i hebrajskim: „W tym miejscu znajdował się cmentarz wspólnoty żydowskiej”.

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Borkowski M., Włodarczyk T., Śladami Żydów: Dolny Śląsk, Opolszczyzna, Ziemia Lubuska, Warszawa 2008, s. 47.
  • [1.2] Archiwum Państwowe we Wrocławiu, Akta Neumarkt, zespół: Urząd Skarbowy Prowincji Dolnośląskiej, sygn. 1412, ss. 179–188.
  • [1.3] Połomski F., Zawłaszczenie i sprzedaż cmentarzy żydowskich w latach II wojny światowej na Śląsku. Ze studiów nad prawem własności w III Rzeszy, „Studia nad faszyzmem i zbrodniami hitlerowskimi” 1986, t. 11, s. 300.
  • [1.4] Połomski F., Zawłaszczenie i sprzedaż cmentarzy żydowskich w latach II wojny światowej na Śląsku. Ze studiów nad prawem własności w III Rzeszy, „Studia nad faszyzmem i zbrodniami hitlerowskimi” 1986, t. 11, s. 322.