W maju 1888 roku podjęte zostały pierwsze kroki zmierzające do budowy nowej synagogi, którą jednak ostatecznie ukończono dopiero w 1902 roku. Gmina zdecydowała się na zmianę lokalizacji synagogi ze względu na sąsiedztwo z największym i najgwarniejszym siedliskiem rozkoszy, tzw. domami schadzek mieszczącymi się przy Höllenstrasse (dziś ulica Piekiełko)[1.1]. Nowa synagoga był to imponujący budynek, wykonany wg projektu Eduarda Kocha. Murowany budynek wzniesiono na planie prostokąta w stylu neogotyckim. We wnętrzu w zachodniej części znajdował się przedsionek, z którego następnie wchodziło się do obszernej, prostokątnej sali modlitewnej. Z trzech stron otaczały ją galerie przeznaczone dla kobiet, do których prowadziły klatki schodowe z osobnymi wejściami. Synagoga znajdowała się przy Arnoldstraße (dziś ulica Niedziałkowskiego 6)[1.1.1], i była jednym z najbardziej charakterystycznych budynków w mieście. Na głównej fasadzie umieszczony był wielki, okrągły witraż, a nad nim na zwieńczeniu dachu znajdowały się tablice Dekalogu. Po bokach natomiast znajdowały się prostokątne, a powyżej ośmiokątne zwieńczone kopułami wieże, na których znajdowały się Gwiazdy Dawida. Synagoga mogła pomieścić 400 mężczyzn i 300 kobiet i stanowiła centrum nie tylko modlitewne, ale również kulturalne dla miejscowej mniejszości żydowskiej. Wydarzenia Nocy Kryształowej (9/10 listopada 1938 roku) nie oszczęszdziły jednak potężnej świątyni. Z zeznań naocznych świadków wynika, że została ona podpalona już rankiem 10 listopada, a teren wokół został zagrodzony przez policję i oddziały SA, tak że straż pożarna nie mogła podjąć choćby próby gaszenia pożaru. Pozostałe, zwęglone ruiny zostały następnie wysadzone w powietrze, a gmina żydowska została zmuszona do całkowitego ich rozebrania na własny koszt. Ówczesny burmistrz miasta, słynący z tolerancji dr Walter Sperling, który niejednokrotnie starał się łagodzić cierpienia Żydów, i któremu podlegała miejscowa policja wydał polecenie ujęcia podpalaczy. Nakaz ten został jednak zbagatelizowany pod naciskiem SA i gestapo. Obecnie naprzeciwko byłej synagogi znajduje się Technikum Mechaniczne[1.2], a miejsce świątyni zajmuje plac zabaw.

W 2006 r. Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego, opiekująca się nieruchomościami odzyskanymi przez gminy żydowskie w Polsce, zajęła się placem gdzie stała synagoga. Odbudowano część historycznego płotu, na którym umieszczono tablicę upamiętniającą miejscową społeczność żydowską i jej ostatniego rabina.
 

Drukuj

Przypisy

  • [1.1] Fritz R. Barran, op.cit., s. 116-117.
  • [1.1.1] Fritz R. Barran, op.cit., s. 116-117.
  • [1.2] http://www.fodz.pl/PP/?d=106&id=42&l=pl, [stan na 21 września 2008].