Nie jest znana dokładna data założenia cmentarza żydowskiego w Skale, nastąpiło to jednak na pewno po 1862 r., ponieważ dopiero od tego roku Żydzi mogli osiedlać się w tym mieście. Najbardziej prawdopodobną wydaje się data około 1900 r. Wcześniej, Żydzi ze Skały, grzebali swoich zmarłych na cmentarzu olkuskim.

Cmentarz był położony poza granicami miasta, na zachód od drogi prowadzącej do Krakowa. Obecnie jest on położony na gruntach rolnych w okolicy Boiska Sportowego Skała 2004. W stronę boiska prowadzi ul. Rzeźnicza[1.1], na cmentarz żydowski należy skręcić w drogę polną koło boiska.

Początkowo cmentarz był otoczony drewnianym płotem, a w latach 20. XX w. ogrodzono go kamiennym murem. W południowo wschodnim narożniku znajdowała się brama i tahara. W 1939 r. na cmentarzu stało około 100 macew.

Podczas II wojny światowej hitlerowcy zdewastowali cmentarz. Na nekropolii Niemcy dokonywali egzekucji ludności żydowskiej. Ciała ofiar grzebano w zbiorowej mogile[1.2]. Niedługo po ostatniej egzekucji, która miała miejsce 16 maja 1943 r., władze okupacyjne nakazały rozebranie muru cmentarnego. Macewy wykorzystano do utwardzenia dzisiejszej ul Powstańców.

Po wojnie widoczne były jeszcze fragmenty muru ogrodzeniowego, lecz cmentarz pozbawiony opieki uległ całkowitej dewastacji i zalesieniu. Dopiero w roku 1988, z inicjatywy władz miasta, wykonano metalowe ogrodzenie i ustawiono monument upamiętniający pomordowanych podczas wojny żydowskich mieszkańców. Symboliczny pomnik ma kształt granitowej macewy, na której wyryto gwiazdę Dawida oraz napisy w języku polskim i hebrajskim:

"Pamięci Żydów, mieszkańców Skały. Rada Miasta i Gminy."

Cmentarz zajmuje powierzchnię 0,1812 ha na której nie zachował się żaden nagrobek. Pierwotnie nekropolia zajmowała powierzchnię około 0,5 ha, została jednak pomniejszona podczas wojny i w następnych latach. Okoliczne tereny są wykorzystywane pod uprawy rolnicze. Teren cmentarza jest ogrodzony, z bramą otwartą dla odwiedzających. Masowa mogiła z czasów wojny nie jest oznaczona. Obecnie teren objęty jest opieką Stowarzyszenia Opieki nad Zabytkami w Skale.

Bibliografia związana z cmentarzem:

  • Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 207.

Zobacz także:

Film autorstwa p. Magdaleny Płoszaj.

 

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] najbliższy adres to: ul. Rzeźnicza 2 MKS SKAŁA 2004 – siedziba klubu sportowego
  • [1.2] Rozmus Dariusz, Cmentarze żydowskie ziemi olkuskiej, Kraków 1999, s. 13. dostęp na: http://www.iajgs.org/cemetery/poland/skala.html [stan na 6 XII 2009].