Gmina żydowska w Stargardzie, mimo że była jedną z najliczniejszych na Pomorzu, długo musiała czekać na budowę własnej świątyni. Przez lata nabożeństwa odbywały się w wynajmowanych salach szkolnych lub pomieszczeniach prywatnych. Pierwsza synagoga została wzniesiona w XIX wieku[1.1]. Według Salingera pierwsza wzmianka o stargardzkiej synagodze pochodzi z 1842 roku. W 1851 i 1857 roku została rozbudowa. W 1859 roku odnowione zostało wnętrze bożnicy. Jednak już roku 1825, kiedy gmina stargardzka posiadała własny zwój Tory, zarząd gminy podjął decyzję o jego odświętnym udekorowaniu. Do tego celu miała zostać użyta korona, tarcza oraz dzwoneczki, tzw. rimonim, do zwieńczenia dwóch drążków, na które nawijany jest zwój Tory. Rimonim to hebrajskie określenie dla symbolu kapłaństwa, owocu granatu. Wiadomo, że porządek synagogalny zaczął obowiązywać w gminie 11 grudnia 1829 roku, a sama synagoga została wspomniana w „Statutach dla żydowskiego Stowarzyszenia Kościelnego“, których fragmenty zacytowane zostały monografii Salingera[1.2]. Z kolei po roku 1860 ówczesny kantor gminy, C. F. Neumann otrzymał od zarządu gminy polecenie sporządzenia listy wszystkich przedmiotów stanowiących wyposażenie synagogi. Spis ten również przytacza Salinger[1.3]. Podobne listy miały zostać sporządzone również przez komisję szkolną oraz pogrzebową. Wiadomo, że pod koniec XIX wieku gmina posiadała bardzo dobrej jakości organy oraz zatrudniała własnego organistę. Był nim zwolniony z Kościoła Mariackiego organista nazwiskiem Maurer, a w późniejszych latach pani Bartz. Aby zapewnić płynny przebieg nabożeństw zapewniono kontakt z oragnistą za pomącą dzwonka, zastąpionego następnie połączeniem elektrycznym. Na początku XX wieku stara synagoga okazała się za mała dla stale rosnącej stargardzkiej społeczności żydowskiej i w 1913 roku gmina wybudowała nową.

Stara synagoga znajdowała się przy Horst-Wessel-Straße (dziś ulica Mickiewicza). Obiekt zachował sie do naszych czasów.  W latach 80 tych mieścił się w budynku synagogi klub PSS Społem, a obecnie sklep i hurtownia zabawek. 

Drukuj

Przypisy

  • [1.1] Nie wszystkie źródła o niej wspominają, podając jako pierwszą synagogę gminy tę wzniesioną w 1913 roku. Pojawiają się jednak również sprzeczne informacje, jakoby pierwsza synagoga miała powstać w gminie już wkrótce po jej założeniu. Brak jednak potwierdzających ten fakt dokumentów.
  • [1.2] Gerhard Salinger, Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns, tom II, New York 2006, s. 761.
  • [1.3] Gerhard Salinger, Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns, tom II, New York 2006, s. 755-756.