Cmentarz żydowski w Trzebini (ul. Słowackiego) został założony w 1815 r., chociaż nieformalne pochówki w tym miejscu odbywały się prawdopodobnie od około 1780 r. Trzebińscy Żydzi byli także chowani na cmentarzu w Olkuszu. Zapewne w dniu 1 lipca 1815 r. miejscowa społeczność żydowska dokonała zakupu gruntu, tym samym legalizując miejsce pochówku swych zmarłych.
Kirkut został założony nad nieistniejącym dzisiaj potokiem Pukawiec. Działka zajmowała powierzchnię około pół hektara w kształcie wydłużonego prostokąta.W 1902 r. nekropolię ogrodzono murowanym murem z bramą od południowej strony. Wybudowano także dom przedpogrzebowy.

Podczas II wojny światowej cmentarz został poważnie zdewastowany. Zniszczenia pogłębiły się w powojennych latach, kiedy to zapewne okoliczna ludność rozkradała co cenniejsze nagrobki.

Pod koniec lat 80. XX w. opuszczony cmentarz odwiedził wraz ze swoją rodziną jeden z potomków trzebińskich Żydów, Zelig Rabinowicz wraz ze swą rodziną. Jak pisał Szymon Łęczycki na łamach pisma "Folks Sztyme", Z. Rabinowicz "zastał cmentarz w katastrofalnym stanie. Nagrobki były porozbijane, w otwartych grobach widoczne kości zmarłych, na grobach pijani ludzie"[1.1]. Poruszony katastrofalnym stanem nekropolii, Rabinowicz zaapelował do do Komitetu Obywateli Trzebini w Izraelu. W kolejnych latach rozpoczęto prace renowacyjne cmentarza. Odbudowano zniszczony mur ogrodzenia, wstawiono bramę, zabezpieczono zachowaną ścianę nieistniejącego już domu przedpogrzebowego oraz odnowiono ohel.

W dniu 13 sierpnia 1990 r. w Trzebini odbyła się uroczystość, w której udział wzięli wywodzący się z Trzebini Żydzi, władze miasta oraz mieszkańcy. Po spotkaniu w Urzędzie Miasta i zwiedzeniu gmachu dawnej synagogi, na cmentarzu żydowskim odsłonięto tablicę, poświęconą ofiarom Holocaustu. Niestety, ceremonię zakłócił niemiły incydent - przed uroczystością na kilku nagrobkach odnowionego cmentarza namalowano antysemickie napisy.

W 2009 r. cmentarz został objęty pracami Komisji Rabinicznej do spraw cmentarzy z Warszawy, której celem jest ratowanie cmentarzy żydowskich pod kątem prawa rabinicznego.

Na powierzchni 0,7167 ha zachowało się 248 nagrobków pochodzących z XIX i XX w. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1780 r. i należy do Szymona. Natomiast najmłodszy nagrobek (Dawida Eli Markowicza) pochodzi z 1942 r. Na nekropolii zachował się wyraźny podział na cztery kwatery. Na lewo od bramy wejściowej znajduje się kwatera kobieca, po prawej stronie jest kwatera męska z osobnym miejscem, gdzie chowano kapłanów (Kohenów) i ważnych członków gminy. Czwarta kwatera jest przeznaczona dla dzieci. Macewy wykonano z piaskowca, kamienia wapiennego, granitu, marmuru i lastriko. Na płaskich kamiennych tablicach nagrobnych zachowały się typowe zdobienia oraz inskrypcje w językach hebrajskim i niemieckim. We wschodniej części wzniesiono ohel, w którym pochowano miejscowych cadyków: Chaima Izraela Klugera, Izraela Chaima Kluger, Szymona Mosze - Jona Lewi oraz Chaima Abrahama Lewi. W centralnej części cmentarza znajduje się zbiorowa mogiła ofiar hitlerowskiego "obozu za torami". Miejsce to oczekuje na upamiętnienie pomnikiem.

Teren jest w całości ogrodzony kamiennym murem. Granice nekropolii są zachowane i zgodne z granicami z 1939 r. Wejście przez zamkniętą bramę prowadzi na cmentarz od strony drogi publicznej. Brama jest jednocześnie wejściem do nieistniejącego już domu przedpogrzebowego, który z powodu złego stanu technicznego musiał być rozebrany. W bezpośrednim sąsiedztwie stoją domy mieszkalne. Cmentarz jest sporadycznie odwiedzany. Wandalizm na jego terenie stanowi niewielkie zagrożenie. Teren jest uporządkowany.

Na kolumnach przy bramie wejściowej umieszczono tablice pamiątkowe. Po prawej stronie znajduje się tablica z Gwiazdą Dawida i napisem w języku polskim i hebrajskim: "Dla świętej pamięci Obywateli Miasta Trzebini zamordowanych przez Niemców w latach 1939-1945." Na lewej kolumnie umieszczono tablicę z napisem w języku polskim i hebrajskim: "Dla pamięci Żydów zmarłych i zamordowanych w obozie za torami w Trzebini."

Klucz do bramy oraz ohelu udostępnia opiekun nekropolii, p. Andrzej Kostka (tel. 32 612 14 86).

Zobacz także:

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] http://www.kirkuty.xip.pl/trzebinia.htm [stan na 12.04.2011].