W nocy z 17 na 18 stycznia 1943 r. w lesie Czółno [Czółna][1.1]]] k. Lubochni 3 Polaków rozstrzelało kilkunastosobową grupę Żydów, mieszkańców Czerniewic, ukrywających się w ziemiance, w pobliżu rzeki Gać.

Według ustaleń Instytutu Pamięci Narodowej "zabójstwa dokonano poprzez zastrzelenie ofiar strzałami z karabinów Mauser oraz innej nieustalonej broni palnej. (...) Sprawcami zabójstwa byli: Antoni K., Czesław S. i Jan A., którzy za popełnione zbrodnie zostali osądzeni w powojennych procesach. (....) Najprawdopodobniej sprawcy działali z motywów rabunkowych. Jak ustaliły Sądy, po dokonaniu zabójstwa sprawcy podzielili się pieniędzmi i biżuterią zrabowaną z ziemianki, choć nie można wykluczyć, że zamiar kradzieży powstał już po dokonaniu zabójstwa. (...) Czesław S. i Jan A. należeli do leśnego oddziału AK "Mściciel", zaś Antoni K. miał być komendantem gminnym na gminę Czerniewice. (...) Oskarżeni podawali przed Sądem, że powodem zabójstwa była konieczność zlikwidowania rodzin żydowskich, które rabowały mienie miejscowej ludności i wskazywały Niemcom rodziny pomagające partyzantom. Jednocześnie twierdzili, że działali na rozkaz (...). Wyjaśnienia oskarżonych uznano za pozbawione podstaw faktycznych i mało wiarygodne"[1.2].

Dzięki zeznaniom Wolfa Pakuły i Georga Szainfarbera znane są nazwiska większości ofiar:

  • Szajnfarber Icchak Dawid syn Szyi Benjamina
  • Szajnfarber Szajndla z domu Pakuła
  • Szajnfarber Szyja Benjamin, syn Icchaka Dawida
  • Szajnfarber Berl Dow, syn Icchaka Dawida
  • Szajnfarber Rywka, córka Icchaka Dawida
  • Szajnfarber Sara, córka Icchaka Dawida
  • Lutman Chaja Alta Perla z domu Szajnfarber, córka Icchaka Dawida
  • Lutman Idel (mąż Chaji Alty Perli)
  • Szajnfarber Isachar Dow, syn Szyi Benjamina
  • Kobieta z dwójką dzieci (żona i dzieci Isachara Dowa)
  • Lonknowicz Mindla z domu Szajnfarber, corka Szyi Benjamina
  • Lonknowicz (mąż Mindli)
  • Lonknowicz (dziecko)
  • Cytronowicz Szymon, syn Mendla
  • Cytronowicz Ruwin, syn Mendla
  • Cytronowicz Samuel, syn Mendla 

Szczątki zamordowanych w październiku 2002 r. odnalazł przypadkiem poszukiwacz militariów Bogdan Przydalski. Po wykopaniu czaszki i kości powiadomił media. Sprawa dotarła do prokuratury. To odkrycie przełamało milczenie - wielu starszych mieszkańców pobliskich miejscowości wiedziało o tragedii i o nieoznakowanym grobie. Odezwali się świadkowie tych wydarzeń. Jednym z nich był Władysław Kobyłecki, który widział ofiary egzekucji. W wypowiedzi udzielnej redaktor Joannie Leszczyńskiej z "Dziennika Łódzkiego" (nr 239, 12/13.10.2002) tak wspominał widok zastany w miejscu mordu:

„Żydzi leżeli jeden przy drugim, jakby ich ktoś poukładał. Naliczyłem chyba szesnaście ciał. Znałem wszystkich. Zobaczyłem wśród zabitych dziewczynę, która sprzedawała kiedyś w sklepie. Leżała teraz naga, jak ją matka urodziła, cała krwią zalana. Ciała wszystkich były nagie, zmarznięte i zakrwawione”.

Pod koniec 2002 r. zwłoki ofiar ekshumowano i złożono w bratniej mogile na cmentarzu żydowskim w Tomaszowie Mazowieckim. W ceremonii żałobnej 2002 r. udział wzięli między innymi: rabin Michael Schudrich, rabin Symcha Keller, Wolf Pakuła - członek rodziny zamordowanej w lesie Czółno [Czółna], pracownicy Urzędu Wojewódzkiego i Urzędu Miasta oraz grupa mieszkańców Tomaszowa Mazowieckiego. 

 

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Na przedwojennych mapach WIG okolic Tomaszowa Mazowieckiego widnieje nazwa: Las Czółna [online] http://maps.mapywig.org/m/WIG_maps/series/100K/P42_S30_TOMASZOW_MAZOWIECKI_1937_nnRTfkk_BN_Sygn.ZZK_S-663_A.jpg [dostęp 20.10.2022
  • [1.2] Komunikat IPN OKSZPNP w Łodzi, 16.07.2004 r.