Bejt almin (hebr. dom wieczności), bejt chaim (hebr. dom życia), bejt moed le-kol chaim (hebr. dom uroczystego zgromadzenia wszystkich żyjących) czy a gut ort (jid. dobre miejsce) – wszystkie te zwroty funkcjonują jako nazwy cmentarzy żydowskich. Zgodnie z tradycją zmarli pochowani na nich mają oczekiwać zmartwychwstania ciał w Dniu Sądu Ostatecznego. Z tego powodu cmentarz w judaizmie jest miejscem nienaruszalnym.

Niestety wiele cmentarzy żydowskich na ziemiach polskich straciło swoją nietykalność. Były niszczone, rozgrabiane, a w najskrajniejszych przypadkach ich teren został zabudowany. Cmentarz żydowski na Bródnie miał pod tym względem więcej szczęścia. Jego teren pozostał w 90% nienaruszony.

Nekropolia została oficjalnie założona w 1780 r., ale wiemy, że już od lat 40. XVIII w. grzebano na tym terenie zmarłych. Do 1940 r., kiedy to utworzono getto warszawskie i cmentarz po praskiej stronie przestał pełnić funkcje grzebalne, pochowano na jego terenie ok. 320 tys. osób. Po II wojnie wykradziono z niego wiele nagrobków. Cmentarz był zaniedbany, przez lata zarastał drzewami. Był dla wielu okolicznych mieszkańców źródłem opału. Zbierano na nim grzyby, organizowano ogniska.

W latach 80. XX w. z inicjatywy Zygmunta Nissenbauma powstała fundacja, która jako cel wyznaczyła sobie ratowanie śladów kultury żydowskiej, w tym również cmentarzy. Fundacja doprowadziła do otoczenia terenu cmentarza parkanem. Wzniesiono wówczas bramę wejściową od strony ul. św. Wincentego. Od bramy poprowadzono brukowaną aleję, którą zwieńczyć miało lapidarium stworzone z połamanych macew. Budowa lapidarium nie została nigdy ukończona. W 2009 r. obszar całego cmentarza został wpisany do rejestru zabytków. Od 2012 r. administrację nad cmentarzem przejęła Gmina Żydowska w Warszawie. W ciągu ostatnich 6 lat ogrodzenie cmentarza zostało naprawione i uzupełnione, odnowiono bramę wejściową od ul. św. Wincentego oraz wzniesiono dwa pawilony przeznaczone dla zwiedzających. W jednym z nich przygotowano wystawę, która składa się z dwóch części.

Pierwsza część umieszczona na podświetlonych standach w kształcie macew przedstawia informacje na temat śmierci w judaizmie, żydowskich rytuałów związanych z pochówkiem oraz symboliki nagrobnej. Druga część wystawy umieszczona na blatach pod ścianami dotyczy historii cmentarza żydowskiego na Bródnie.

Uroczyste otwarcie wystawy zgromadziło mimo mrozu i śniegu wielu znakomitych gości, których powitała Przewodnicząca Zarządu Gminy Żydowskiej w Warszawie Anna Chipczyńska. Wśród przemawiających znaleźli się również naczelny rabin Polski Michael Schudrich, attaché ds. kulturalnych Ambasady Państwa Izrael Hadass Nisan. List od podsekretarza w Kancelarii Prezydenta RP Wojciecha Kolarskiego odczytał Jakub Beczek. Szczególnie ważne było wystąpienie Gideona Nissenbauma, reprezentującego Fundację Rodziny Nissenbaumów. Przedstawił on historię swojego ojca, Zygmunta Nissenbauma, który jako pierwszy zaopiekował się żydowskim cmentarzem na Bródnie. Wystosował też apel do wszystkich ludzi, którym na sercu leży opieka nad żydowskim dziedzictwem, aby jednoczyli się i wspólnie dążyli do celu.

Wizyta na cmentarzu obecnie możliwa jest wyłącznie po uprzednim umówieniu się: tel. 504 906 258, e-mail: brodno@jewish.org.pl. Bilet wstępu kosztuje 5 zł. 
Od 1 marca 2018 r. cmentarz i wystawę będzie można zwiedzać w godzinach: 10–16 (od poniedziałku do czwartku) oraz 10–14 (piątek) bez konieczności rezerwacji po zakupieniu biletu w cenie 10 zł. 18 lutego o godz. 12.00 odbędzie się Dzień Otwarty dla mieszkańców Bródna i Targówka, podczas którego zaplanowano darmowe zwiedzanie wystawy oraz cmentarza po opieką przewodnika.

Aleksandra Król 

Czytaj więcej o cmentarzu żydowskim na Bródnie.

Drukuj