W niedzielę 5 sierpnia 2018 r. na skwerze między ul. Anielewicza i Okopową odbędzie się uroczystość upamiętniającą zdobycie przez batalion „Zośka” aresztu getta i obozu przy ul. Gęsiej zwanego „Gęsiówką”. Uroczystość rozpocznie się o godz. 14.00.

Wydarzenie jest częścią obchodów 74. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego organizowanych przez Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy Hannę Gronkiewicz-Waltz.

***

Na początku Powstania Warszawskiego, w dniu 5 sierpnia 1944 r., żołnierze kompanii Armii Krajowej „Giewont” z harcerskiego batalionu „Zośka” po trwającym półtorej godziny natarciu, opanowali obóz i uwolnili 348 przetrzymywanych tam więźniów. Część z nich – między innymi Henryk Lederman i Dawid Goldman ps. Gutek – przyłączyła się do powstańców i kontynuowała walkę z okupantem.

Julian Grzesik w książce zatytułowanej Zagłada Żydów (1939–1945), tak opisał wyzwolenie obozu:

„Żydowscy więźniowie usłyszeli detonacje, aż baraki zatrzęsły się w posadach. Zrobiło się całkiem ciemno i nastąpiła przerażająca cisza przerwana nie niemiecką, lecz polską mową. Było to pytanie: „Chłopcy kim jesteście?”. Odpowiedź brzmiała: „Jesteśmy Żydami!”. Uwięzieni usłyszeli: „Jesteście wolni!”. Taboretami zaczęto wybijać szyby okien i wydostawać się na zewnątrz. Potem w euforii uwolnieni Żydzi zaczęli biegać po placu i krzyczeć aż do ochrypnięcia: „Niech żyje Polska!”. (...) Jakub Wiśnia, osadzony na Pawiaku, w tak zwanej „ósemce - żydowskiej celi śmierci”, potem w „Gęsiówce” zapisał rozmowę z jednym oficerem „Zośki”. Ten zapytał go: skąd pochodzi, czy ma rodzinę i co zamierza robić dalej. Odpowiedź o rodzinie była z góry do przewidzenia. Utracił wszystkich, stracił nadzieję, ale pragnie z całego serca wziąć udział w powstaniu. I w taki oto sposób on, Żyd Jakub Wiśnia i jego towarzysze znaleźli się w batalionie”.

Grupa około 50 byłych więźniów „Gęsiówki” – Żydów greckich, rumuńskich i węgierskich – zginęła z rąk Niemców prawdopodobnie już 6 sierpnia 1944 r. w składzie narzędzi rolniczych fabryki Kirchmayera i Marczewskiego przy ul. Wolskiej 79/81.