Pierwsza wzmianka o Wsielubie pochodzi z 1433 roku. Wspominany jest wówczas jako główny ośrodek majątku podarowanego wojewodzie kijowskiemu Andrzejowi Niemirowiczowi przez wielkiego księcia litewskiego Zygmunta Kiejstutowicza. W późniejszym czasie Wsielub należał do innych członków rodu Niemirowiczów, stąd wniosek, że miejscowość  ta została podarowana ojcowi rodu Jakubowi Niemirowi jeszcze za czasów Witolda, a w 1433 r. potwierdzono tylko prawo dziedziczne do niej. W XV wieku zbudowany został we Wsielubie kościół pw. św. Andrzeja[1.1]. W 1. poł. XVI w. majątkiem wspólnie zarządzali Niemirowiczowie i spokrewnieni z nimi Szczytowie, następnie zaś Wsielub stał się własnością wojewody połockiego Stanisława Dawojny. W 1533 r. Zygmunt II August zezwolił Dawojnie na urządzanie we Wsielubie codziennych targów[1.2]. Po śmierci Stanisława Dawojny w 1571 r. właścicielką majątku stała się wdowa po nim, B. Sałamierecka, która w 1576 r. sprzedała Wsielub Mikołajowi Radziwiłłowi Rudemu. Póżniej majątek otrzymał w spadku Mikołaj Krzysztof Radziwiłł, a następnie Wsielub przechodził do rąk innych przedstawicieli birżańskiej gałęzi tego rodu. Ponieważ w 2. poł. XVI w. i na początku XVII w. Radziwiłłowie opowiadali się za kalwinizmem, dokładali wielu starań, by rozpowszechnić  go na terenie ówczesnej Białorusi. We Wsielubie, jak i innych majątkach Radziwiłłów, kościół został zamieniony w zbór kalwiński w 1576 r. Jednak po zwycięstwie Kontrreformacji i przejściu przedstawicieli rodu Radziwiłłów na katolicyzm w 1642 r., we Wsielubie został zbudowany nowy, kamienny kościół, od tej pory poświęcony św. Kazimierzowi[1.1.2]. W 1630 r. powstała we Wsielubie drewniana, unicka świątynia. Od 1713 r. majątek należał do A. Nowosielskiego, a następnie do M. F. Radziwiłła. W 1746 r. Wsielub przeszedł we władanie jego syna Albrechta, a w latach 90-tych XVIII wieku A. M. Pocieja. W 1799 r. we Wsielubie znajdowało się 106 domów. W 1786 roku król Stanisław August nadał miasteczku Wsielub prawo urządzania trzech dwutygodniowych jarmarków w roku[1.3]. Na początku XIX wieku majątek i miasteczko stały się własnością szlacheckiego rodu irlandzkiego pochodzenia O'Rourke. Pierwszym zarządcą Wsieluba z tego rodu był Józef Korniłowicz O'Rourke. W 1867 r. miasteczko podlegało władzy Aleksandra O'Rourke. W tym czasie Wsielub liczył sobie 840 mieszkańców[1.4]. Ostatnim zarządcą majątku był Marian Karol O'Rourke, który w 1940 r. był represjonowany przez władze sowieckie i zmarł w nowogródzkim więzieniu[1.5]. W 1840 r. w miasteczku została sfinansowana ze środków hrabiego O'Rourke budowa cerkwi pw. św. Michała, która została wzniesiona na miejscu starej, drewnianej cerkwi unickiej[1.1.1]. Kamienny budynek kościoła odniowiono w 1879 r.[1.1.2]. W latach 1921-1939 Wsielub był niewielkim miasteczkiem i centrum gminy w województwie nowogródzkim. Jego mieszkańcy przeważnie byli rolnikami. W miasteczku istniały dwa warsztaty wełniarskie, miejscowi rzemieślnicy świadczyli usługi mieszkańcom miasteczka i okolic[1.6]. Pod koniec lat 30-tych XX wieku między Nowogródkiem i Wsielubem zaczęły kursować  autobusy[1.1.6]. W okresie powojennym Wsielub stał się wioską rejonu nowogródzkiego, najpierw wchodzącą w skład obwodu baranowickiego, a następnie grodzieńskiego.

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Wsielub // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich / pod red. B. Chlebowskiego. Т. ХІV. – Warszawa, 1895. – S. 65; Костёл святого Казимира // http://belarustourism.by/catalog/12_15765.html?informer=1
  • [1.2] Wsielub // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich / pod red. B. Chlebowskiego. Т. ХІV. – Warszawa, 1895. – S. 65.
  • [1.1.2] [a] [b] Wsielub // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich / pod red. B. Chlebowskiego. Т. ХІV. – Warszawa, 1895. – S. 65.
  • [1.3] Wsielub // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich / pod red. B. Chlebowskiego. Т. ХІV. – Warszawa, 1895. – S. 65..
  • [1.4] Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 378, агульны аддзел, 1866 г., адз. зах. 1783. Арк. 114 адв.–115.
  • [1.5] Мятлік, К. Гісторыя памірае тады, калі аб ёй забываюць // Новае жыццё. – 2010.–4 верасня.–С. 2; The Surroundings // http://www1.jewishgen.org/yizkor/Novogrudok/nov165.html
  • [1.1.1] Wsielub // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich / pod red. B. Chlebowskiego. Т. ХІV. – Warszawa, 1895. – S. 65; Костёл святого Казимира // http://belarustourism.by/catalog/12_15765.html?informer=1
  • [1.6] The Surroundings // http://www1.jewishgen.org/yizkor/Novogrudok/nov165.html
  • [1.1.6] The Surroundings // http://www1.jewishgen.org/yizkor/Novogrudok/nov165.html