Nowy cmentarz żydowski w Warcie położony jest u zbiegu ulic Sadowej i Deczyńskiego, jego powierzchnia wynosi ok. 1,7 ha. Założony został w 1800 r. Najstarszy zachowany nagrobek, oznaczający grób mężczyzny imieniem Abraham, pochodzi z 1812 roku. W 1939 r. od strony zachodniej cmentarz był ogrodzony parkanem z czerwonej cegły, a od południa i północy z cementowych pustaków.

Ostatni znany pochówek odbył się w 1942 roku. Podczas II wojny światowej Niemcy zdewastowali cmentarz, używając nagrobków do utwardzenia placów miejskich i ulic.

Do 1986 r. był zaniedbany i zdewastowany, nie posiadał ogrodzenia. Setki macew porozbijano lub rozkradziono. Około 30 stojących macew zachowało się w północno–zachodniej części. Jeszcze w 1984 r. władze miasta wystąpiły z pomysłem „zagospodarowania terenu”, co w praktyce miało oznaczać likwidację cmentarza. Z potłuczonych nagrobków planowano wybudować lapidarium.

Dzięki inicjatywie Ireneusza Ślipka, po interwencji u władz centralnych, odstąpiono od tych planów — dzięki jego wytrwałości i wieloletniej pracy cmentarz został też uporządkowany i ogrodzony. Na swoje miejsce powróciły rozproszone macewy (zachowane w całości lub we fragmentach). Podczas inwentaryzacji cmentarza w pierwszej dekadzie XXI wieku zarejestrowano około 320 nagrobków. Na niektórych widoczne są bogate zdobienia oraz inskrypcje w języku hebrajskim, jidysz i polskim. Sporządzony spis nagrobków został opublikowany w 2006 roku w książce zatytułowanej Cmentarz żydowski w Warcie.

Na cmentarzu znalazły się także upamiętnienia Zagłady. Jest to pomnik fundacji Leona Klinowskiego z 1992 r., pamięci 10 Żydów powieszonych w czasie publicznej egzekucji oraz dwie granitowe płyty fundacji Bronki Ajzensztajn-Rosen z 1995 r., poświęcone temu samemu wydarzeniu.

Drukuj