W XIII w. w sąsiedztwie dzisiejszej Warki znajdował się gród obronny (obecnie Stara Warka). Przy grodzie rozwinęła się osada targowo-rzemieślnicza. W XIII w. przeniesiono osiedle miejskie na dzisiejszy obszar współczesnej Warki. W połowie XIII w. osiedli się tutaj dominikanie.

Miasto lokowano prawdopodobnie na prawie chełmińskim między 1302 a 1321 r. W tym ostatnim książę Trojden potwierdził fakt istnienia miasta. Rozwojowi miasta sprzyjało lokalizacja przy szlakach komunikacyjnych prowadzących do Warszawy. Lokalną gospodarkę ożywiał rozwój ogrodnictwa po obu brzegach Pilicy.

W 1564 r. Warka liczyła 369 domów i około 2500 mieszkańców. W tym czasie obok handlu i rolnictwa 192 mieszkańców zajmowało się rzemiosłem (62 szewców, 30 piwowarów, 20 piekarzy, 13 czapników, 7 prasołów, 5 iglarzy, 3 kotlarzy, 2 złotników). Działało 8 młynów królewskich i 2 folusze. Warka słynęła tak na Mazowszu jak i w sąsiednich dzielnicach Polski z produkcji piwa.

Od 1607 r. miasto zaczęło podupadać. Proces ten zapoczątkowało splądrowanie i zniszczenie części miasta przez oddziały uczestniczące w rokoszu Zebrzydowskiego. W 1650 r. pożar zniszczył ponad połowę miasta. Spłonęło 250 domów. Najazd szwedzki 1655-1660 doprowadził Warkę do ruiny. Kilka lat później miasto liczyło tylko około 70 domów i 53 rzemieślników. Kolejne wojny z początków XVIII w. dopełniły zniszczeń.

W 1777 r. Warka miała tylko 82 domy. W XIX w. miasto stopniowo było odbudowywane, jednak roli, jaką pełniło w wiekach wcześniejszych już nie odzyskało. Miasto stało się lokalnym centrum handlowo-rzemieśliczym i usługowym dla rolniczego zaplecza. Przeprowadzenie przez Warkę w 1934 r. linii kolejowej łączącej Warszawę z Radomiem, w niewielkim stopniu ożywiło lokalną ekonomikę. Miasto zostało całkowicie zniszczone w czasie działań wojennych w latach 1944-1945. Ocalały zaledwie 3 domy.

Po wojnie odbudowano miasto. Zlokalizowano nowe przedsiębiorstwa przemysłowe. Na nasłonecznionych stokach doliny Pilicy rozciągały się winnice, które zlikwidowano w kolejnych dziesięcioleciach.

W 1975 r. uruchomiono browar, który obecnie jest jednym z największych w Polsce. Obok przemysłu spożywczego, w Warce znajdują się przedsiębiorstwa branży maszynowej i precyzyjnej. Warka jest znana w świecie jako miejsce urodzin Kazimierza Pułaskiego (1747-1779). Jego imieniem nazwano miejscowe muzeum i Towarzystwo Miłośników miasta Warki[1.1].

Położenie geograficzne i administracyjne:

Do XVIII Królestwo Polskie, Ziemia Czerska, województwo mazowieckie, powiat warecki
1793-1807 Prusy
1807-1815 Księstwo Warszawskie
1815-1918 Rosja (Królestwo Polskie)
1918-1939 Polska, województwo warszawskie, powiat grójecki
1939-1945 Niemcy (III Rzesza), Generalne Gubernatorstwo, dystrykt warszawski, powiat grójecki
1945-1975 województwo warszawskie
1975-1998 województwo radomskie
Od 1999 województwo mazowieckie, powiat grójecki
 

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Miasta polskie w tysiącleciu, t. 2, Wrocław-Warszawa-Kraków Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo 1967, s. 519-520; Jerzy Kwiatek i Teofil Lijewski, Leksykon miast polskich, MUZA S.A., Warszawa 1998, s. 951-952.