Cmentarz żydowski w Wielowsi został założony w XVII wieku. Znajduje się ok. 600 m od drogi w kierunku miejscowości Wojska. Pierwszy pogrzeb miał na nim miejsce w 1694 r. – pochowano wtedy żonę fundatora cmentarza, Jonatana Blocha. Jest to miejsce pochówku zmarłych z Wielowsi, Toszka, Błażejowic, Tworoga, Wojsk, Pyskowic, Tarnowskich Gór i Gliwic. W 1749 r. wybudowano ogrodzenie. Ostatni pogrzeb odbył się w 1929 roku.

Na powierzchni 1 ha przetrwało ok. 200 nagrobków, z których najstarszy należy do zmarłego w 1722 r. Jonatana Blocha. Wyryto na nim inskrypcję o treści: „Czy Jonatan umrze, który był sprawcą tego wielkiego izraelskiego zwycięstwa? I stało się w środę 5 ijar 482 roku według małego rachunku, w dzień, gdy zostały podniesione wielkie światła, zgasło światło wielkości i wspaniałości, które było naszym schronieniem i zwieńczeniem. Biada więc nam, bo spadła korona. Jakże ustało wesele i radość w smutek się obróciła! Lamentujcie nad mężem wielkim, którego chwała nie ma końca! Oto ten pan wspaniały i sędziwy, nasz nauczyciel pan Jonatan, syna pana naszego nauczyciela Jakuba Kopla (sprawiedliwy błogosławionej pamięci) Blocha. Odszedł do wieczności w dobrej starości, stary, zasiadał w jeszywie, w której wyświęca się rabinów; założył synagogę dla modlitwy i ufundował cmentarz. I w nieskazitelności niech dusza jego związana będzie w węzełku życia”[1.1].

Według danych z 1915 r. najstarszą macewą na cmentarzu była wówczas stela należąca do Jitel córki Aszyka, zmarłej w marcu 1702 roku. Pierwotnie przy wejściu na cmentarz znajdował się dom przedpogrzebowy. Z ogrodzenia zachowały się jedynie słupy, które podtrzymywały bramę. W obrębie kirkutu rośnie dąb szypułkowy, o obwodzie pnia 400 cm.

W 2003 r. mieszkańcy Wielowsi rozpoczęli prace porządkowe na cmentarzu. Inicjatorem prac był Grzegorz Kamiński, absolwent Wydziału Historii Uniwersytetu Opolskiego, który w 2002 r. został nauczycielem w Szkole Podstawowej im. ZWM. Z pomocą przyszli m.in. sołtys Wielowsi Józef Schiitz, mieszkańcy oraz uczniowie ze szkolnego kółka historycznego.

3 lipca 2005 r. Ambasada Izraela oraz Żydowski Instytut Historyczny przyznały Grzegorzowi Kamińskiemu dyplom za działalność na rzecz ochrony dziedzictwa kultury żydowskiej w Polsce.

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Cyt. za: Wodziński M.,Hebrajskie inskrypcje na Śląsku XIII-XVIII wieku, Wrocław 1996.