Pierwszy cmentarz żydowski w Zamościu powstał poza murami miastami, przy obecnej ul. Partyzantów. Zgodę na jego założenie wydał w 1588 roku Jan Zamoyski w ogólnym przywileju dla ludności żydowskiej: "Miesce zaś im odemnie wczesne y należyte dla chowania według Zwyczaju y obrzędu ich Umarłych wydzielone y naznaczone będzie. Które Parkanem Drewnianym ogrodziec im będzie się godziło". W dokumentach archiwalnych zachowała się także treść statutu zamojskiego bractwa pogrzebowego z 1687 roku[1.1].

W 1804 r. na cmentarzu pochowano Jakuba Kranza, znanego jako Magid z Dubna.

Jak wynika z pisma Zarządu Miejskiego m. Zamościa, wysłanego w dn. 12 lutego 1948 r. do Starostwa Powiatowego w Zamościu, cmentarz ten został zamknięty przez władze carskie w 1907 r. i od tego czasu nie przyjmował nowych pochówków[1.2].

W latach trzydziestych XX wieku cmentarz miał powierzchnię 28.075 metrów kwadratowych, przy czym groby wypełniały 27500 m kw.; był otoczony parkanem o wysokości 2 m z drewnianą bramą w dobrym stanie, na jego terenie znajdował się drewniany dom dozorcy "w lichym stanie"[1.3].

Podczas drugiej wojny światowej na jego terenie Niemcy urządzili składy magazynowe, jednocześnie usuwając nagrobki i rozbierając 3/4 ogrodzenia. Przez pewien czas cmentarz służył jako ogródki działkowe Arbeitsamtu. Jesienią 1945 r. stacjonująca w Zamościu jednostka Armii Czerwonej wykopała na cmentarzu doły na ziemniaki, niszcząc przy tym wiele grobów. Po wyzwoleniu pozbawiony ciągłego ogrodzenia cmentarz stał stał się "publicznym wygonem i śmietniskiem, zaś bezpośredni pas za murem - publiczną kloaką, tak że w okresie upałów niemożliwy fetor zakażał całe otoczenie"[1.1.2].

Pod koniec lat 40-tych władze Zamościa zamierzały cmentarz przeznaczyć na ogródki jordanowskie. Ostatecznie na jego terenie zbudowano dom kultury.

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] E. Kupfer, Pinkas bractwa pogrzebowego i dobroczynnego w Zamościu, Biuletyn ŻIH, Warszawa 1951, nr
  • [1.2] K. Urban, Cmentarze żydowskie, synagogi i domy modlitwy w Polsce w latach 1944-1966, Kraków 2006, s. 160
  • [1.3] Archiwum Państwowe w Zamościu, Akta miasta Zamościa, sygn. 148
  • [1.1.2] K. Urban, Cmentarze żydowskie, synagogi i domy modlitwy w Polsce w latach 1944-1966, Kraków 2006, s. 160