Nowy cmentarz żydowski w Żarkach został założony w 1821 r. przy obecnej ul. Polnej. Teren cmentarza był kilkakrotnie powiększany.

Z dziejami cmentarza wiąże się ciekawa historia. W 1836 r. powstał spór pomiędzy przeorem paulinów z Leśniowa, a żareckim dozorem bożniczym, który zamierzał wybudować ogrodzenie cmentarza. Żydzi wskazywali, że cmentarz został założony na gruntach dworskich, za zgodą właścicieli. Natomiast przeor udowodnił, że cmentarz powstał na dobrach kościelnych, a do pomyłki doszło w wyniku niedopatrzenia poprzednich przeorów. Zawarto wówczas ugodę, na mocy której Żydzi byli zobowiązani płacić czynsz za korzystanie z cmentarza. Jednak w latach 1847-1858 Żydzi zaprzestali płacenia czynszu. Sprawa trafiła wówczas do sądu i zakończyła się wygraną paulinów.

Podczas likwidacji getta w Żarkach, w dniu 6 października 1942 r. na cmentarzu naziści rozstrzelali około 300 osób pochodzenia żydowskiego.

Jest to obecnie jeden z największych i najciekawszych jurajskich cmentarzy żydowskich. Na powierzchni 1,5 ha zachowało się około 1100 nagrobków, z których najstarszy pochodzi z 1835 r. Macewy zostały wykonane z piaskowca, wapienia, granitu i betonu. Mają one tradycyjne kształty stel-macew, obok których zachowały się groby tumbowe i obramowane.

W latach 1983-1985 przeprowadzono prace porządkowe na cmentarzu.
W południowo-wschodnim krańcu nekropolii wybudowano lapidarium. Prace sfinansował dawny mieszkaniec Żarek, Eli Zborowski, przewodniczący American and International Societies for Yad Vashem.

W 2005 r. dzięki staraniom mieszkańców Żarek, samorządu miasta, Eli Zborowskiego oraz studentów Katedry Judaistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego wykonana została inwentaryzacja nekropolii.

W sierpniu 2014 r. zakończono prace przy montażu unikatowych żeliwnych macew na kirkucie. W prace byli zaangażowani miłośnik historii Żarek Wojciech Mszyca oraz Gmina Żarki pod patronatem burmistrza Miasta i Gminy Żarki Klemensa Podlejskiego. Macewy przypadkowo znaleziono w 2013 roku na terenie Sanktuarium Leśniowskiego w Żarkach przy pracach ziemnych. Zostały przewiezione do Domu Kultury (dawnej synagogi) w Żarkach.

Komisja Rabiniczna w Warszawie, która została powiadomiona o znalezisku, uznała, iż najlepszym wyjściem będzie powrót macew na cmentarz żydowski.  W Polsce - a i w Europie! - jest tylko 5-6 miejsc, gdzie zachowały się żeliwne macewy - w przypadku Żarek z lat 1880, 1886 i 1894. Do ub. roku w Żarkach wiadomo było , że jakieś żeliwne macewy były na żareckim kirkucie, ale podczas okupacji Niemcy kazali je zebrać, złożyć pod żandarmerią, a następnie zostały wywiezione - najprawdopodobniej na przetopienie. Znalezisko z 2013r.  roku na tle tych wiadomości można uznać za niezwykłe.

Przy okazji prac na cmentarzu podniesiono w lapidarium murek, który został uszkodzony przez upływ czasu[1.1].

Rejestr zabytków nr. 416/78 z 25.02.1987.

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] http://www.umigzarki.pl/aktualnosci_span/2841