Nowy cmentarz żydowski w Żelechowie został założony w 1802 r. na rozległym wzniesieniu u zbiegu obecnych ulic Chłopickiego i Reymonta, na południowy zachód od miasta (obecny adres: Chłopickiego 54, działka geodezyjna nr 402).

Dziś na jego ponadhektarowym, silnie zadrzewionym terenie znajduje się ponad 100 kamieni nagrobnych. W części wzgórza położonej najbliżej ulicy Chłopickiego przeważają nagrobki wykonane z granitowych głazów, z prostymi inskrypcjami, w zdecydowanej większości pozbawione symbolicznych płaskorzeźb. Jest to zapewne najstarsza część nekropolii. Centralna część cmentarza została niemal zupełnie pozbawiona płyt nagrobnych podczas okupacji niemieckiej i w okresie powojennym. W trawach tkwią podstawy wyłamanych niegdyś macew. Na zboczu wzgórza od strony ulicy Reymonta zachowało się kilkanaście macew z piaskowca. Przetrwały one w dobrym stanie, z czytelnymi inskrypcjami. W ich zwieńczeniach widać zdobienia typowe dla żydowskiej sztuki sepulkralnej.

Podczas okupacji na cmentarzu grzebano ofiary niemieckiego terroru. Dokonywano tu także egzekucji, między innymi w lutym 1943 r. Niemcy rozstrzelali tu kilkudziesięciu żydowskich rzemieślników, pozostawionych w mieście po likwidacji getta. Po 1945 r. na cmentarzu chowano także szczątki Żydów, przeniesione z grobów na terenie powiatu.

W latach 2014–2015 nekropolia została uporządkowana i ogrodzona przy wsparciu rabinów Chaima Hopsteina z Wielkiej Brytanii i Davida Singera ze Stanów Zjednoczonych. Wzniesiono pomnik z tablicą upamiętniającą kilkusetletnie dzieje gminy żelechowskiej. Na przełomie 2019 i 2020 roku powstał ohel na grobach cadyka Arona Jechiela Hopsteina z dynastii kozienickiej, zwanego Ariele Kuznicerem (zm. 1942 na tyfus w getcie) oraz rabina Arona ha-Kohena (przełom XVIII i XIX w.). Na cmentarzu tym spoczywa także Mosze Eliakim Goldberg (zm. 1901), cadyk z Żelechowa, syn Świętego Żyda z Przysuchy.

Spis macew z cmentarza żydowskiego w Żelechowie jest dostępny na stronie Fundacji Dokumentacji Cmentarzy Żydowskich: https://cemetery.jewish.org.pl/list/c_31 [dostęp: 20.01.2015].

Drukuj