Przestępczość

przestępczość – specyfika przestępczości wśród Żydów była związana z ich tradycyjnymi zajęciami oraz miejscem zamieszkania (głównie miasta). Ulegała zmianom w ciągu stuleci wraz z przekształceniami zachodzącymi zarówno w społeczeństwie żydowskim, jak i polskim, oraz zmieniającym się prawnym statusem wyznawców judaizmu. Pierwsze informacje o powiązaniach Żydów ze światem przestępczym pochodzą z XIV w. W memoriale złożonym królowi przez mieszczan krakowskich w 1367 skarżono się, że “ukrywają złodziei i sami uchylają się od kar”. W XVI i XVII w. aż 65% paserów krakowskich stanowili Żydzi (w tym także Żydówki). Podobnie sytuacja wyglądała w Poznaniu i Lublinie. Paserzy byli ważną grupą w hierarchii przestępczej, stanowili zaplecze dla złodziei. Żydowscy paserzy oprócz działalności przestępczej prowadzili często działalność legalną – zajmowali się handlem, lichwą, żyli w obrębie gmin żydowskich. Sz. Hubicki pisząc o korzyściach, jakie zyskałaby Rzeczpospolita wyganiając Żydów (1602), wymienia zahamowanie złodziejstwa, wskutek uniemożliwienia sprzedaży kradzionych rzeczy. Bezpośredni udział Żydów w kradzieżach i rozbojach był stosunkowo niski. Czasami paserzy inicjowali złodziejskie wyprawy, wskazując zamożne domy i sklepy, także żydowskie. Wysoki procent Żydów trudniących się paserstwem utrzymał się również w XIX w., chociaż w tych czasach pojawiły się nowe typy przestępstw, takie jak przemyt, handel żywym towarem, sutenerstwo. Przeprowadzone przez L. Herscha badania wykazały, że ogólnie przestępczość wśród Żydów w Polsce międzywojennej była mniejsza niż wśród ludności chrześcijańskiej. Tylko w niektórych kategoriach przestępstw, takich jak spekulacja czy włóczęgostwo i żebractwo, traktowane w ówczesnym prawodawstwie jako występek, wskaźniki dla Żydów były wyższe niż dla pozostałej ludności. Znacznie rzadziej popełniali oni zbrodnie i takie przestępstwa, jak rozbój, uszkodzenie ciała, prostytucja, sabotaż, szpiegostwo. W przestępstwach i wykroczeniach o charakterze gospodarczym (oszustwa, fałszowanie weksli czy łamanie monopolu państwowego) oraz tradycyjnym już od średniowiecza paserstwie wskaźniki osiągały zbliżony poziom w obu grupach. Okres wielkiego kryzysu i wynikająca z niego pauperyzacja, jak również przejawy prawnej dyskryminacji niewątpliwie przyczyniały się do wzrostu liczby niektórych przestępstw, charakterystycznych wyłącznie dla Polski. Inną strukturę miała przestępczość Żydów np. w Stanach Zjednoczonych, gdzie w latach 30. działały zorganizowane gangi żydowskie. Słabsze bariery społeczne na marginesie obu społeczności, polskiej i żydowskiej, sprzyjały kontaktom w świecie przestępczym. Powstawały mieszane bandy złodziejskie lub przemytnicze, przestępcy-chrześcijanie korzystali z usług żydowskich paserów itp. Związki te pozostawiły ślad w gwarze złodziejskiej – z języków żydowskiego pochodzą np. takie słowa, jak: “melina” [jid. malim zajn = ukrywać, taić] – kryjówka na skradzione rzeczy; “trefny” [nieczyste, zakazane pożywienie] – kradziony; “mojre” [hebr. mora] – strach, szacunek; “dintojra” [hebr. din Tora = sąd religijny] – zemsta; “chewra” [hebr. towarzystwo, grupa, gang] – banda itp.

Hanna Węgrzynek
Alina Cała
Gabriela Zalewska

Tekst pochodzi z portalu Diapozytyw, należącego wcześniej do Instytutu Adama Mickiewicza.
Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Drukuj
In order to properly print this page, please use dedicated print button.