Przeszłość narodu białoruskiego jest bardzo złożona i niejednoznaczna. Od średniowiecza Białorusini związani byli z Wielkim Księstwem Litewskim, a następnie z Rzeczpospolitą Obojga Narodów. W XVIII wieku nastąpiło inkorporowanie białoruskich ziem do Imperium Rosyjskiego. Skomplikowane dzieje sprawiły, że w historiografii białoruskiej pojawiło się wiele różnych narratywów.

Do dnia dzisiejszego trwa pogląd, iż Białoruś to część Rosji, która nigdy nie była samodzielnym państwem (jednak należy przypomnieć, że w 1918 roku powstała Białoruska Republika Ludowa, natomiast od 1991 roku istnieje Republika Białoruś- niezależne państwo). Wszystkie kwestie narodu białoruskiego były zatem rozpatrywane jako problemy mniejszości narodowej zamieszkującej tereny rosyjskie, a politycznie wszelkie działania międzynarodowe i prowadzona polityka zagraniczna w Rosji były automatycznie narzucane Białorusinom.

Kolejny, polski narratyw, opisuje Białoruś jako część Wielkiego Księstwa Litewskiego, a później Rzeczpospolitej Obojga Narodów, a naród białoruski do czasów uzyskania niepodległości w 1918 roku postrzega jako jedną z istniejących polskich mniejszości narodowych. Przez długie lata wszelkie opisy historyczne ziem białoruskich były traktowane jako część historii Polski. Takie postrzeganie białoruskiej historii budziło wiele kontrowersji, szczególnie wśród białoruskich i litewskich historyków.

Białoruski narodowy narratyw powstał dopiero na początku XX wieku. Miał on związek z panującym wówczas odrodzeniem narodowym (rozkwit języka białoruskiego, literatury i kultury białoruskiej, poznanie własnej tożsamości). Wtedy też pojawił się w odniesieniu do tej grupy i zamieszkujących przez nich ziem termin Białorusin i Białoruś. Twórcy i kontynuatorzy tego dyskursu z powodu swoich poglądów w latach 30. zostali zesłani do łagrów lub zamordowani. Ten narratyw wraca do historiografii dopiero w latach 90. i trwa do dziś. Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że historyków przedstawiających Białoruś jako kraj z własną kulturą i własnymi tradycjami, odrębnymi od wszelkich pozostałych państw, na samej Białorusi jest bardzo niewielu. Zdecydowanie więcej takich osób można spotkać poza granicami Białorusi, np. w Polsce, w Rosji, na Litwie oraz w innych krajach, do których białoruscy naukowcy udali się na emigrację.

W okresie stalinizmu panował narratyw zgodny z poglądami Józefa Stalina, który od lat 30. propagował rusyfikację Białorusi, negując odrębności między Białorusinami i Rosjanami. Podobne poglądy popierają obecne władze Białorusi. Ten typ narratywu jest oficjalny, stosowany i nauczany w szkołach państwowych.

Konsekwencją panującego systemu politycznego i propagowanych poglądów jest rusyfikacja państwa nie tylko na poziomie językowym, ale również podporządkowanie polityczne, kulturowe i światopoglądowe Rosji. Wszelkie kwestie mniejszości narodowych, a przede wszystkim te dotyczące ludności żydowskiej, są negatywnie przedstawiane, a dziedzictwo żydowskie jest niszczone.

W artykule tym zostanie przeanalizowana kwestia poruszania tematyki żydowskiej i Holokaustu w programie nauczania i podręcznikach szkolnych do historii w szkole podstawowej wydanych na Białorusi po 2000 roku.

System edukacji na Białorusi

Szkołę na Białorusi dzieci rozpoczynają w wieku 6 lat. Kurs szkoły podstawowej trwa 9 lat, następnie uczniowie idą do liceum lub koledżu, gdzie uczą się kolejne dwa lata. Na tym etapie system przewiduje naukę w dwóch językach narodowych: po białorusku i rosyjsku. Na Białorusi wyższa edukacja jest uważana za prestiżową, dlatego wiele osób ubiega się po szkole podstawowej i średniej o miejsce na wyższej uczelni. Studia na uniwersytecie trwają zwykle 5 lat.

Program nauczania

Program nauczania przygotowany przez Ministerstwo Edukacji stanowi kompletny kurs. Dla szkoły podstawowej liczącej 11 lat przedmiot Historia jest przewidziany od klasy V do XI. Ministerstwo Edukacji ustaliło, że w historii Białorusi uczy się od VI do XI klasy, omawiając ją równolegle do historii powszechnej z podziałem na epoki. Nauka Historii Białorusi ma na celu kształtowanie świadomości narodowej, własnej tożsamości, wychowanie obywatela, który będzie odpowiedzialny za losy swoje i swojego państwa.

Program nauczania przewiduje zapoznanie uczniów z najważniejszymi wydarzeniami, które miały ogromny wpływ na kształtowanie się narodu białoruskiego i obecnego terytorium Białorusi. Mówi się o starożytnym państwie noszącym nazwę Ruś Kijowska, w skład którego wchodziło Księstwo Połockie, o Rusi Moskiewskiej i Wielkim Księstwie Litewskim, o rozwoju etnosu białoruskiego w składzie Rzeczypospolitej, o roli religii w kształtowaniu się politycznych i kulturowych ram narodu, o przyczynach i skutkach wejścia białoruskich ziemi w skład Imperium Rosyjskiego, o modernizacji Białorusi, stworzeniu Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, w końcu o powstaniu suwerennej Republiki Białoruś.

Przeglądając dokładne rozpisanie zajęć i analizując je pod kontem zapoznania ucznia z tematyką żydowską i Holokaustem, program ten zdaje się być bardzo ubogi.

W V klasie uczeń poznaje historię starożytnego Izraela, w VII klasie dowiaduje się o żydowskiej mniejszości narodowej, która zamieszkiwała tereny Wielkiego Księstwa Litewskiego, natomiast w IX klasie czyta o ograniczeniach prawnych wobec Żydów. W X klasie nauczyciele informują uczniów o tym, czym było ludobójstwo (termin genocyd) i Holokaust.

Tematyka żydowska i Holokaust w podręcznikach szkolnych

Aby zweryfikować, w jaki sposób punkty programu nauczania wyznaczone przez Ministerstwo Edukacji są przedstawiane uczniom, należy przyjrzeć się samym podręcznikom. Opracowanie zostało zrobione przez panią Irinę Polyakową.

Po 2000 roku zostało wydanych 18 podręczników do nauczania historii na Białorusi. W 6 z nich nie pojawia się ani jedna wzmianka o dziejach Żydów i Holokauście. W innych podręcznikach, w większym lub mniejszym stopniu, pojawiają się wzmianki o społeczności żydowskiej zgodnie z proponowanym programem nauczania. W Podręczniku do 5 klasy. Historia Starożytna, część 1, pod redakcją V.S. Koszeleva (Mińsk, Narodnaja asvieta, 2009) część pierwsza jest poświęcona historii społeczeństwa Starożytnego Wschodu oraz Ameryki. W rozdziale ‘Fenicja’ pojawia się jedna fraza ‘Głęboki ślad w historii kultury ludzkiej zostawili Fenicjanie i starożytni Żydzi, lub lud Izraela’ (s. 78). Rozdział 23 ‘Starożytna Palestyna’ składa się z punktów: 1. Warunki przyrodnicze, 2. Pochodzenie Żydów, 3. Królestwo Izrael, 4. Religia Żydów.

Dzięki tym treściom uczeń V klasy ma wyobrażenie o pierwszych miejscach zamieszkiwania Żydów. Dowiaduje się, kim byli król Dawid i Salomon, w jaki sposób powstało królestwo Izrael, czyta o założeniu Jerozolimy i Pierwszej Świątyni oraz o rozpadzie Izraela na dwa królestwa. Piątoklasista poznaje także religię Żydów. Na końcu rozdziału stwierdza się, że: Starożytni Żydzi wnieśli ważny wkład do historii kultury ludzkości, przechodząc na monoteizm i tworząc Stary Testament - pierwszą część Biblii.

Podręcznik do 7 klasy. Historia Białorusi. pod redakcją J.M. Bochana (Mińsk, Narodnaja asvieta, 2009, j. białoruski) opisuje społeczność żydowską w rozdziale ‘Mniejszości etniczne w Wielkim Księstwie Litewskim’. Uczeń dowiaduje się, jak doszło do tego, że Żydzi znaleźli się w diasporze. Następnie podana jest informacja o rozpowszechnianiu się języka jidysz, o życiu Żydów na terenach Europy Zachodniej. Podane są pojęcia: getto, kahał, itp. Wymienione są zajęcia Żydów i miejsca ich pierwszych gmin na ziemiach białoruskich - w Brześciu i Grodnie. Wiek XV został pokazany jako okres masowego przesiedlania się Żydów na Białoruś.

Podręcznik do 9 klasy. Nowożytna historia światowa. 1918-1945. pod redakcją G.A. Kosmacza (Mińsk, wydawnictwo Centrum BUP, 2006) zaznajamia uczniów m. in. Z przyczynami ustanowienie dyktatury faszystowskiej w Niemczech. Czytamy, że: „W odniesieniu do Żydów zaczęło przejawiać się ludobójstwo. Każdy Żyd był zobowiązany nosić naszyty na ubraniu specjalny znak - żółtą sześcioramienną gwiazdę. Żydzi byli poddawani ciągłym represjom i masowemu fizycznemu wyniszczaniu. Ofiarami tej polityki w latach 1933-1945 zostało ponad 6 mln osób” (s. 31). W materiale dodatkowym do tego rozdziału zostały opisane wydarzenia Nocy kryształowej.

Podręcznik do 9 klasy. Historia Białorusi. 1917-1945 (Mińsk, wyd. Centrum BPU, 2006, j. białoruski) zawiera rozdział pt. Niemiecko - faszystowski reżim okupacyjny na terytorium Białorusi. Omówiona jest polityka ludobójstwa na okupowanych ziemiach. Uczeń znajdzie tam krótką informację o ilości gett i liczbie ofiar Holokaustu na Białorusi.

Podręcznik do 10 klasy. Historia światowa czasów najnowszych. 1945-2000 pod redakcją G.A. Kosmacza (Mińsk, wyd. Centrum BUP, 2006) w rozdziale pt. Radziecki kraj w latach 1945-1953 wspomina o prześladowaniach Żydów w ZSRR. Czytamy, że pod koniec 1940 roku rozpoczęła się kampania obnażająca „kosmopolityzm”, wzmocniło się prześladowanie Żydów. Został zabity sławny aktor i reżyser Salomon Michoels, organizowano spisek „lekarzy kremlowskich” (s. 95).

Podręcznik do 10 klasy. Historia Białorusi. Od czasów pierwotnych do końca XVIII wieku (Mińsk, wyd. Centrum BPU, 2006, j. białoruski) wzmiankuje Żydów w rozdziałach pt. Relacje społeczne w Wielkim Księstwie Litewskim i Rzeczypospolitej oraz Mniejszości etniczne w Wielkim Księstwie Litewskim. Pisze się o „masowej migracji Żydów z Europy Zachodniej ze względu na prześladowania”. Wprowadza się pojęcia takie jak: getto, kahał, waad, jidysz i judaizm. Wspomina się o 5 dużych żydowskich gminach w: Grodnie, Trokach, Łucku, Brześciu, Władimirze oraz o rodzaju działalności gospodarczej prowadzonej przez Żydów: „rzemiosło, zbiór podatków celnych, handel, działalność rachunkowa”.

W Podręcznik do 10 klasy. Historia Białorusi. Od czasów pierwotnych do października 1917 r. pod red. J.I. Traszczanka (Mińsk, Obrazowanije, 2008, j. białoruski) w rozdziale pierwszym pisze się, że 70% ludności miejskiej na ziemiach białoruskich wchodzących w skał Rosji stanowili Żydzi.

Skupianie się ludności żydowskiej w guberniach białoruskich tłumaczy się istnienie tzw. strefy osiedlenia. Następnie „słaby rozwój białoruskiego ruchu narodowego” wyjaśnia się „polskim i żydowskim nacjonalizmem” (sic!). W dalszych rozdziałach opisuje się zakładanie miast na Białorusi w II połowie XVII w. (s.109) Wspomina się o „zamieszkiwaniu w białoruskich miastach żydowskich przesiedleńców z Polski i Niemiec, którzy zakładali wspólnoty”. Pojawiają się pojęcia: samorząd kahału, rabini, synagogi, chedery, jidysz, judaizm”. Akcentuje się to, że w kwestiach gospodarczych gminy żydowskie „zawsze żyły w większym dostatku, niż pozostała ludność”. W rozdziale pt. Białoruskie ziemie w składzie Imperium Rosyjskiego (1772-1801) wspomina się rozporządzenie Katarzyny II o założeniu „żydowskich stref osiedlenia” i wprowadzeniu w 1844 r. samorządu kahału. Stwierdza się, że nowe przepisy prowadziły „denacjonalizację białoruskiego miasta”, co z kolei prowadziło do „przeludnienia go żydowskimi biedakami i powstawania żydowskiej, miejskiej burżuazji”. W innym rozdziale znajduje się sformułowanie „białoruskie miasta i miasteczka znajdowały się pod presją żydowskich stref osiadłości: Żydzi stanowili ponad 70% ludności miejskiej i ok. 60% burżuazji krainy”, „większość przedsiębiorstw handlowych znajdowało się w rękach żydowskiego kapitału”., strefa osiedlenia, „jakby nie było to paradoksalne, była wygodna burżuazji żydowskiej”. Tylko kilka linijek poświęconych jest żydowskim socjalistom, wspomniany jest Powszechny Żydowski Związek Robotniczy na Litwie w Polsce i Rosji (BUND)

Podręcznik do 11 klasy. Historia światowa XIX- początek XXI wieku pod red. V.S. Koszielieva (Mińsk: wyd. Centrum BUP, 2009), omawiając ustanowienie reżimu nazistowskiego w Niemczech, zwraca uwagę na to, że partia nazistowska głosiła antysemickie hasła.

Podręcznik do 11 klasy. Historia Białorusi. XIX- pocz. XXI w. pod red. J.K. Nowik, (Mińsk: wyd. Centrum BPU, 2009, j. białoruski) w rozdziale nt. wojny niemiecko-rosyjskiej pisze się, że „Żydów czekało całkowite zniszczenie” z rąk nazistów. Dalej wspomina się mińskie getto, w którym zginęło ok. 100 tys. osób. Pada też stwierdzenie: „Na Białorusi zostało założonych ponad 100 gett żydowskich, w których Niemcy zgromadzili setki tysięcy Żydów - mieszkańców Białorusi i innych krajów Europy”.

Podręcznik do 11 klasy. Historia Białorusi. Październik 1917 r. - pocz. XXI wieku pod redakcją J.I. Traszczanka (Mińsk: Narodnaja asvieta, 2009, j. białoruski) w rozdziale poświęconym rewolucji październikowej i rosyjskiej wojnie domowej głosi: „Miejski przemysł i handel znajdowały się w rękach żydowskiej burżuazji, która eksploatowała nie tylko Żydów-proletariuszy, ale i wszystkich proletariuszy, niezależnie od pochodzenia etnicznego. Żydzi stanowili trzy czwarte ludności białoruskich miast i miasteczek”.

Pisząc o czystkach etnicznych, do których doszło w 1924 roku na uczniach szkół zawodowych i szkół wyższych, stwierdza się: „W pierwszej kolejność pozbywano się dzieci handlarzy, służących, rzemieślników, którzy byli Żydami.

Podręcznik do 11 klasy. Historia Białorusi. XIX- początek XXI w. pod redakcją A.A Kowalenko (Mińsk: wyd. Centrum BPU, 2006, j. białoruski) określa judaizm jako jedną z trzech głównych religii na Białorusi. W pierwszych rozdziałach wyjaśnia się, w jaki sposób wyznaczono strefy osiedlenia, wyliczony jest szereg rozporządzeń dotyczących Żydów. Podkreśla się duży udział Żydów w rzemiośle i handlu. W rozdziale pt. Formowanie narodu białoruskiego pisze się się o wysokim stopniu koncentracji Żydów w miastach i miasteczkach Białorusi: „Główną część handlowo- przemysłowej burżuazji na Białorusi stanowili Żydzi, do których należało 60% przedsiębiorstw, podczas gdy do Białorusinów należało tylko 25%”. W kolejnych rozdziałach podawane są statystyki dotyczące liczby ludności żydowskiej i szkolnictwa żydowskiego w SSRB (Sowiecka Socjalistyczna Republika Białoruś) oraz wschodnich województwach II Rzeczpospolitej. Pisząc o okupacji niemieckiej ziem białoruskich zwraca się uwagę na to, że „Powszechnemu zniszczeniu została poddana ludność żydowska. Już w pierwszych dniach wojny rozpoczęły się masowe rozstrzeliwania Żydów...” Dalej mówi się o stworzeniu gett na terytorium Białorusi, podaje się liczbę osób w największym getcie mińskim (ok. 80 tys.).

Z podanych informacji wynika, że nie wszyscy autorzy podręczników przestrzegają programu nauczania, a niektóre podręczniki w ogóle nie uwzględniają kwestii żydowskiej. Pozostałe natomiast stosują się do wszystkich punktów wymienionych w programie nauczania, lecz kwestie żydowskie i tematykę związaną z Holokaustem traktują bardzo powierzchownie. Dodatkowo Żydzi nie są przedstawiani w pozytywnym świetle. Uczniowie nie otrzymują pełnej informacji o ludności żydowskiej zamieszkującej ziemie białoruskie, o ich wielkim znaczeniu dla rozwoju kraju, nauki, kultury i sztuki. Są oni przedstawiani przede wszystkim jako bogata burżuazja, która nie odnosiła się przychylnie do ludności białoruskiej. Pojawiają się informacje o Holocauście, o utworzeniu gett na Białorusi, lecz nie podaje się przyczyn tych wydarzeń.

W niektórych podręcznikach są podawane dane demograficzne, z których jasno wynika, że ludność żydowska stanowiła w pewnych okresach czasowych zdecydowaną większość mieszkańców miast Białorusi, jednak Żydom nie przypisuje się większego znaczenia w kształtowaniu historii i kultury poszczególnych miejscowości, handlu, nauki czy kultury.

Tylko autorzy dwóch podręczników do X klasy wymagają znajomości takich pojęć jak: samorząd kahału, rabin, synagoga, cheder, jidysz, judaizm. We wszystkich pozostałych podręcznikach ta terminologia nie występuje.

Informacje dotyczące społeczności żydowskiej są bardzo fragmentaryczne i nie dają uczniowi możliwości poznania całokształtu losów i znaczenia grupy.

Elementy wspomagające edukację w zakresie tematyki żydowskiej i Holokaustu

Na Białorusi elementów wspomagających edukację w zakresie tematyki żydowskiej jest niewiele. Pojawiają się pozycje książkowe, filmy dokumentalne białorusko- i rosyjskojęzyczne (pokazywane m. in. na kanale Belsat), pojedyncze artykuły w ogólnodostępnych czasopismach takich jak: Arche, Kamunikat, gazeta Nasza Niwa i inne.

Z dostępnych podręczników naukowych należy wyróżnić np. Podręcznik do historii Białorusi autorstwa doktora nauk historycznych z Mińska, Emanuila Iofe. Jeden z podrozdziałów nosi tytuł Żydzi Białorusi w XVII–XVIII wieku. Podrozdział ten składa się z krótkiego wstępu oraz pięciu części: 1. Rozwój struktur żydowskich, 2. Gospodarcze życie Żydów, 3. Konsekwencje podziału Rzeczypospolitej dla ludności żydowskiej, 4. Prawa żydowskie w XIX wieku, 5. Kwestie rozwoju religijno- duchowego.

Warto również wspomnieć o innych pozycjach, całkowicie poświęconych ludności żydowskiej: Żydzi. Na kartach historii autorstwa E. Iofe i S. Asinouskiego (Mińsk, 1997), Żydowska duchowna kultura na Białorusi autorstwa A. Skira (Mińska 1995), Wspólnoty żydowskie na Białorusi od końca XVIII do końca XX wieku autorstwa S. Kuźniajewaj (Mińsk, 1998).

Cenna jest także pozycja Świat żydowski na Białorusi od końca XIX wieku do Holokaustu autorstwa Mikoły Iwanowa, profesora Uniwersytetu w Opolu i współpracownika radia Swaboda. Profesor Iwanou analizuje liczbę ludności żydowskiej Białorusi w określonych przedziałach czasowych, dotyka problemu samoidentyfikacji Żydów-Litwiuków, pokazuje proces szybkiego rozprzestrzenienia się chasydyzmu wśród białoruskich Żydów w XIX wieku. Autor podkreśla pokojowe i przyjacielskie relacje między Białorusinami i Żydami, brak znaczących przejawów antysemityzmu wśród ludności białoruskiej. Zaznaczony zostaje bardzo istotny wpływ ludności żydowskiej na rozwój przedsiębiorstw na Białorusi. Rozpatrywany jest również proces powstania żydowskich organizacji syjonistycznych i partii socjalno-demokratycznych. Podkreślone zostaje, że do 1917 roku na Białorusi były bardzo korzystne warunki do rozwoju różnych form życia żydowskiego, a po Rewolucji Lutowej nawet organizacje podziemne mogły otwarcie działać, wydawać swoje periodyki. Większość ludności żydowskiej sprzyjała syjonizmowi, z czym zaraz po dojściu do władzy bolszewicy zaczęli walczyć. Autor przypomina, że Armia Czerwona dokonywała pogromów na Żydach. Z drugiej strony, zaznacza, iż rząd BRL (Białoruskiej Republiki Ludowej) zawsze deklarował politykę solidarności z narodem żydowskim, choć w tym okresie nie mógł realizować swojego programu w taki sposób, w jaki by chciał. Profesor Iwanou pokazuje również, że w okresie międzywojennym życie ludności żydowskiej rozwijało się na polskich Kresach Wschodnich i w Białoruskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej w całkowicie odmienny sposób. W II Rzeczpospolitej polepszały się warunki dla działalności żydowskiej, Żydzi mogli rozwijać swoje potrzeby kulturowe i religijne. Tymczasem w Sowieckiej Białorusi niszczono synagogi, likwidowano organizacje syjonistyczne, a w latach 30. również żydowskie szkoły i wyższe uczelnie, czasopisma, gazety i biuletyny. Po przyłączeniu zachodnich ziem białoruskich do ZSRR władze radzieckie wyniszczały kulturę i ludność żydowska, na całej Białorusi.

Profesor Iwanou jest również autorem podrozdziału Terror, deportacja, ludność, ludobójstwo: zmiany demograficzne na Białorusi w XX wieku. Określa straty ludnościowe Białorusi w czasie dwóch wojen światowych, także w wyniku Holokaustu, oraz wojny polsko-bolszewickiej i represji bolszewickich. Podsumowując dane, Iwanou stwierdza, że liczby te są unikalne w skali europejskiej.

Białorusini spostrzegli braki w zakresie opisywania społeczności żydowskiej i Holokaustu w książkach dostępnych na rynku oraz w zawartości podręczników do nauczania historii w szkole. Kilku entuzjastów postanowiło stworzyć podręcznik mający pomóc nauczycielom w edukacji nt. mińskiego getta i Holocaustu. Na stronie internetowej Radia Swaboda można przeczytać, że termin Holokaust na ogół nie występuje w podręcznikach. Jak mówi Kuźma Kozak: „[Nowy] podręcznik został przygotowany przez historyków oraz ludzi, którzy mają związek z zachowywaniem pamięci o Holokauście, takich jak Leanid Lewin, twórca pomników Chatyń i Jama. Znaleźć możemy także dwa świadectwa byłych więźniów mińskiego getta i dwóch osób, które ratowały Żydów. Jest to pierwszy tego typu podręcznik. Jeden z twórców podręcznika, znany architekt i prezes Związku Białoruskich Żydowskich Stowarzyszeń i Wspólnot, Leonid Lewin, mówi: „Antysemityzm odegrał bardzo znaczącą rolę zarówno w czasie wojny, jak i po niej. I teraz bardzo ciężko jest wyrwać te korzenie. Wykonujemy bardzo dużą pracę dotyczącą zachowania pamięci poprzez stawianie pomników. Postawiliśmy już ich ok. 40, a wcześniej niczego nie było, nawet najmniejszego kamienia, w miejscu, gdzie zginął Żyd. Po prostu ludzie o tym nie wiedzą. Wcześniej [mówić o tym] było zabronione, a teraz jest przemilczane. A trzeba mówić, żeby ludzie pamiętali, tym bardziej, że byli to obywatele naszego kraju. Ten podręcznik opiera się na wspomnieniach, na bazie materiałów muzealnych”.

Do tej pory Białoruś była jedynym krajem, w którym nie było żadnego podręcznika szkolnego poświęconego tematowi Holokaustu. Autorzy książki mają nadzieję, że zapoczątkowane przez nich zmiany w interpretacji programu nauczania do historii na Białorusi będą miały swoją kontynuację polegającą na stworzeniu całego systemu nauczania o dziejach żydowskich oraz wkładzie Żydów w rozwój kulturowy, naukowy i gospodarczy Białorusi. Ważne jest także, by dokonano wstępnej analizy przyczyn i skutków ludobójstwa ludności żydowskiej.

Marta Szymańska

Bibliografia:

Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Вучэбныя праграмы для агульнаадукацыйных устаноў з беларускай мовай навучання Сусветная гісторыя. Гісторыя Беларусі V-XI класы, Зацверджана Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь, Нацыянальны Інстытут Адукацыі, Мінск 2009.

Л. Баршчэўскі, Еўрапейскі падручнік па беларускай гісторыі.

Іна Студзінская, У Беларусі будзе першы падручнік пра Галакост, Радыё Свабода.

Drukuj