Ideologia sabataizmu sformułowana przez Natana z Gazy (1643–1680), koncentrowała się wokół genezy zła, grzechu i powszechnego zbawienia. Wyznawcy Sabataizmu wierzyli, ze utworzenie świata spowodowało oddzielenie „boskich iskier” (sefira), a Szechina (duch Boży) została uwięziona w świecie materialnym, „skorupie zła”. Sabataiści uważali, że odwrócenie tego procesu, doprowadzenie do ponownego połączenia Szechiny z sefirą Tiferet, jest możliwe poprzez wydobycie „boskich iskier” ze „skorupy zła”. Dokonać tego mogą Żydzi, przestrzegając nakazów religijnych, a także wypelniając swój los, bowiem historia Izraela odwzorowuje „wygnanie” Boga w czasie emanacji sefirot - wyznawcy judaizmu musieli uchodzić najpierw z Jerozolimy a potem z Hiszpanii, po to, by w czasie wędrówek wydobyć jak najwięcej „boskich iskier”. Jednak uwięzione były one także w „skorupach”, które pozostawały poza zasięgiem pobożnych Żydów, „na dnie grzechu”. Szabtaj Cwi z wybranymi zwolennikami, schodząc “na dno grzechu”, miał wydobyć je i, kończąc cały proces, spowodować nadejście epoki mesjańskiej.

Początkowo wierzył, że przyjście Mesjasza nastąpi w 1666, stąd ostentacyjne łamal religijne prawa judaizmu, które należały do „starego”, „przedmesjańskiego” porządku. Gdy proroctwo nie ziściło się, a Szabtaj Cwi został aresztowany i zmuszony do przyjęcia islamu, uznał, że Szechina jest uwięziona w tym wyznaniu. Dlatego udał się na „wygnanie” – wraz z grupą wybranych pozornie przyjął islam. Wierzył, że stał się „naczyniem” przechowującym Szechinę i uzyskał dzięki temu boską naturę.

Po śmierci założyciela z sabataizmu wyłoniły się różne sekty. Dönmejczycy [tureckie dönme = nawrócony] upatrywali kolejnego wcielenia Mesjasza w Jakubie Kerido. Koniozos, której nazwa pochodzi od imienia przywódcy, Konjo (Kunjo) Ruso, za mesjasza uznała Baruchja Ruso, syna Konja. Obie sekty działały wśród sefardyjczyków w Turcji (Adrianopol, Smyrna, Stambuł, Saloniki, Wołoszczyzna). W ciągu XIX w. sekty uległy dezintegracji. W 1924 dönmejczycy liczyli zaledwie kilkuset wyznawców. Z ich środowiska wywodziło się jednak kilku znaczących działaczy ruchu młodotureckiego, wśród nich Mustafa Kemal Atatürk (1881–1938), pierwszy prezydent Turcji po proklamowaniu republiki w 1922 roku.

Koncepcje sabataizmu miały wpływ na elity żydowskie w Europie, w tym i w Polsce. Wielu kabalistów potajemnie badało sabataizm i ulegało nastrojom oczekiwania na rychłe nadejście epoki mesjańskiej. Frankizm, ktory powstał w XVIII w. był pod wyraźnym wpływem obrzędowości sekty koniozos, zaś Jakub Frank powtórzył akt apostazji Szabtaja Cwi, przyjmując najpierw islam, a potem katolicyzm.

 

Drukuj