Der Weg (jid. Droga) – dziennik w języku jidysz wydawany w Warszawie w latach 1905-1907.

1.08.1905 r. ukazał się pierwszy numer warszawskiego dziennika w języku żydowskim „Der Weg”. Jest to niewątpliwie jedno z najbardziej przełomowych zdarzeń w dziejach prasy żydowskiej. Koncesję, za rządów ministra [Piotra] Swiatopełk-Mirskiego, uzyskał Cwi Prylucki, długoletni i doświadczony współpracownik petersburskiego „Frajndu” (jid. Przyjaciel).

Było to pierwsze, na wielką skalę żydowskie pismo codzienne na terenie Warszawy. Uważano, że „Der Weg” Stanie się centrum Życia społecznego i kulturalnego Żydów i że nareszcie zapełni się dotkliwa luka w dziennikarstwie żydowskim. Start gazety był znakomity, chociażby już ze względu na plejadę literatów i publicystów, którzy, jako „stali wspókpracownicy” wymienieni zostali Icchok Lejb Perec, Hirsz Dawid Nomberg. Noach Pryłucki, Abraham Rajzen, Arie Lejb Jakubowicz, Dawid Druk, Mosze Chajkin. a wśród autorów mieli się pojawić, i rzeczywiście się pojawili, najwybitniejsi ówcześni pisarze i publicyści, począwszy Szaloma Asza i Szalona Alejchema[1.1].

Gazeta miała wielki format (36 X 58 cm) i nakład (np. podczas otwarcia I Dumy) sięgający 15 tys. egzemplarzy.

Układ treści był przejrzysty i utrzymany w jednolitym stylu. Numer otwierał artykuł wstępny [autorstwa Cwiego Pryłuckiego, pt. „Der Moment”, więcej: [1.2].

Dużo miejsca i uwagi poświęcano sprawie wyborów do Dumy[1.3].

M.in. w dziale „Kronika warszawska” wydrukowano ostrzeżenie o dość pikantnym posmaku: „Doniesiono nam, że Narodowi Demokraci wydrukowali listy wyborcze po żydowsku z ich kandydatami i rozdawali między Żydami, żeby ci myśleli, że są to listy Żydowskiego Komitetu Wyborczego”[1.4].

Gazeta reprezentowała nurt narodowo-syjonistyczny, jednakże, jak wspomina jeden z jej współpracowników Dawid Druk, jak „cała żydowska prasa mieszczańska nosiła na sobie «stempel» demokracji i rewolucyjnych dążeń [...]. Nie dlatego, że redaktorzy byli takimi rewolucjcnistami i zwolennikami socjalizmu [...]. Raczej na odwrót, działały na rzecz syjonizmu ale musiały tak postępować ze względu na czytelników [ze względów materialnych] [...] Jeżeli gazeta nie będzie radykalna straci czytelnika”[1.5]. Toteż „Der Weg” nie ukształtował sobie wyraźnego oblicza ideowego.

Z punktu widzenia dziennikarskiego gazeta była robiona znakomicie. Od numeru 122 w 1906 r. wprowadziła, jako pierwsza gazeta żydowska, wydanie wieczorne, ukazywała się więc dwa razy dziennie. Borykała się jednak z ustawicznymi kłopotami. Nie była wolna od represji, częstych konfiskat[1.6] i różnego rodzaju trudności, polegających m.in. na zakazie pojedynczej sprzedaży w Warszawie i na prowincji, na biciu i więzieniu gazeciarzy i kolporterów (którzy z tego powodu nie chcieli się podejmować sprzedaży gazety). To wszystko rujnowało pismo materialnie i spowodowało jego zamkniecie po raz pierwszy już po trzech miesiącach (wznowiono je w październiku), a wreszcie ostatecznie po półtorarocznym istnieniu do 14.1.1907 roku. Likwidacji gazety towarzyszyły zatargi miedzy wspólnikami-wydawcami (Pryłucki-Ginzburg)[1.7]0 posmaku nieco skandalicznym, co prawdopodobnie było powodem, że Pryłucki, zamierzając wycofać się z „Der Weg”, założył w sierpniu 1906 r. własny dziennik „Di Naje Cajtung” (Nowa Gazeta, który ukazywał się tylko trzy miesiące.

Marian Fuks

Pierwotnie tekst ukazał się w Biuletynie Żydowskiego Instytutu Historycznego, nr 3/1975, w artykule „Początki nowoczesnej prasy żydowskiej w Warszawie", ss.17-50. Pisownię słów hebrajskich i  jidyszowych redakcja dostosowała do standardu Polskiego Słownika Judaistycznego.