Tomasz Najder
Biogram rozmówcy
Tomasz Najder był synem Marcelego Najdera, który wraz z żoną, dzięki pomocy ukraińskiej rodziny Śliwiak przeżył Zagładę. Podczas ukrywania się przez osiemnaście miesięcy w podziemnym bunkrze nad rzeką Prut koło Kołomyi Marceli Najder prowadził dziennik, który w 2013 roku, dzięki staraniom Tomasza Najdera, ukazał się w formie książkowej pod tytułem „Rewanż”. Podczas rozmowy Tomasz Najder szczegółowo opowiedział o swoim życiu (wyjeździe do Izraela w 1962 roku oraz emigracji do Austrii w 1986 roku), rodzicach, pasji kolekcjonerskiej oraz motywacjach przekazania do Muzeum POLIN kompletu szachów ręcznie wykonanych w kryjówce przez jego matkę. Szachy prezentowane są na wystawie stałej Muzeum POLIN. Tomasz Najder był zawodowym fotografem i swój zawód postrzegał - odwołując się do źródeł fotografii - jako kontynuację farmaceutycznych tradycji rodzinnych. Rozmówca zmarł w 2022 roku.
Opis sytuacji rozmowy
Rozmowa została zarejestrowana w mieszkaniu rozmówcy w Szczecinie.
Streszczenie
- Odkrycie dzienników ojca rozmówcy Marcelego Najdera; pamiętnik z okresu ukrywania pisany przez matkę rozmówcy, 0:00:40
- Przekaz międzypokoleniowy w rodzinie rozmówcy; pierwsze zainteresowania rozmówcy tożsamością żydowską w wielu dwudziestu lat, 0:03:20
- Historia odnalezienia dzienników Marcelego Najdera w Yad Vashem; kopia i maszynopis, 0:04:00
- Odnalezienie oryginałów dzienników w formie zeszytów w biurku ojca rozmówcy oraz w archiwum domowym Marii Najder, 0:09:20
- Losy Marii (Mati) Najder z d. Hirsch, 0:12:00
- Poszukiwania historii rodzinnej przez rozmówcę, 0:19:20
- „Utracony świat”; zachowane zdjęcia z archiwum rodzinnego – próba identyfikacji osób zrejestrowanych na fotografiach, 0:22:00
- Kolekcja kilkuset fotografii z obozów żydowskiej organizacji harcerskiej Ha-Noar wykonanych przez ojca rozmówcy, 0:24:00
- Zmiana nazwiska matki z Adler na Orłowska, spolszczenie nazwiska Neider; ukrywanie tożsamości przez ojca – refleksja rozmówcy, 0:26:45
- Aktywność ojca Marcelego Najdera w Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym; Związku Filatelistów Polskich; przygotowywanie do doktoratu w dziedzinie farmacji, 0:29:00
- Tradycje farmaceutyczne w rodzinie od strony ojca rozmówcy: apteka dziadka rozmówcy – Wilhelmiego Najdera – w Kołomyi; związki pomiędzy fotografią i farmacją, 0:30:00
- Niechęć matki rozmówcy do opowiadania o przeszłości; wywiady z mamą i jej siostrą zarejestrowane przez rozmówcę, 0:33:00
- Losy ciotki rozmówcy, 0:34:00
- Podróż rozmówcy do Kołomyi: przygotowania, wrażenia rozmówcy ze współczesnego miasta, wizyta w muzeum miejskim w Kołomyi; poznawanie historii społecznej miasta i pozyskiwanie informacji o rodzinie rozmówcy; poszukiwania bunkra nad Prutem, gdzie ukrywali się rodzice rozmówcy; odnalezienie naocznych świadków; odwiedzanie miejsc opisanych w dziennikach Marcelego Najdera, 0:37:00
- Propozycja tłumaczenia dzienników Marcelego Najdera na język ukraiński; unikalność dzienników pisanych „na bieżąco”, 01:03:20
- Spotkanie rozmówcy ze współczesną społecznością żydowską Kołomyi, 01:06:00
- Losy rodziców rozmówcy po repatriacji do Polski: pobyt w Izbicy, zamieszkanie w Bolesławcu, gdzie Marceli Najder otrzymuje poniemiecką apteką; przyjaźń rodziców rozmówcy z lokalnym Niemcami w Bolesławcu, 01:10:00
- Działalność polityczna i społeczna Marcelego Najdera, 01:13:00
- Emigracja do Izraela rozmówcy z matką w 1962 roku; powrót do Polski po kilku miesiącach; zamieszkanie w szczecinie, 01:15:00
- Emigracja rozmówcy do Widnia i zatknięcie z organizacją Chajas; refleksje rozmówcy na temat konieczności autodeklaracji tożsamościowej; odrzucenie propozycji emigracji do USA i Izraela, 01:19:00
- Uczestnictwo rozmówcy festiwalu „Warszawa Singera” – propozycje projektów fotograficznych podczas festiwalu, 01:24:00
- Autorskie projekty fotograficzne rozmówcy inspirowane historia i kulturą Żydów polskich, 01:27:00
- Przyjaźń rozmówcy z Mieczysławem Siemieńskim, 01:30:00
- Praca nad publikacją dzienników ojca rozmówcy: edycja, pomysły na tytuł i okładkę; specyficzny język używany przez autora; walory dokumentalne języka, 01:36:00
- Dedykacja w opublikowanych dziennikach dla bratanków i syna rozmówcy; stosunek bratanków i syna do pochodzenia żydowskiego, 01:40:00
- Opis współczesnego stanu majątku dziadków rozmówcy w Kołomyi; materialne ślady przeszłości, 01:45:00
- Kształt i historia getta w Kołomyi, 01:55:00
- Relacje pomiędzy ukrywającymi się w bunkrze k. Kołomyi, 02:03:00
- Szachy wykonane przez matkę rozmówcy podczas ukrywania w bunkrze; replika kompletu szachów wykonana na zamówienie rozmówcy; motywacja przekazania szachów do Muzeum POLIN, 02:05:30
- Osobiste archiwum rozmówcy: pamiątki związane z Kołomyją; zdjęcia, 02:07:00
- Realizacja zlecenia do książki Martina Pollacka, 02:10:00
- Refleksje rozmówcy nad podobieństwami losów żydowskich i ormiańskich, 02:12:00
- Inspiracje w twórczości artystycznej rozmówcy – „czarny humor”, 02:16:00
- Pasja filatelistyczna, kolekcjonerska i podróżnicza Marcelego Najdera, 02:19:00
- Pasa kolekcjonerska rozmówcy, 02:22:00
- Nauka fotografowania przez ojca rozmówcy, 02:25:00
- Wspomnienia rozmówcy z osiedla Bat Yam w Izraelu, 02:27:00
- Emigracja kuzynów ojca rozmówcy do Izraela, 02:29:00
- Zwiedzanie Wzgórz Golan z kuzynem; emocjonalny stosunek rozmówcy do Izraela, 02:30:00
- Autorefleksja nad tożsamością rozmówcy; plany rozmówcy wystąpienia o obywatelstw izraelskie, 02:34:00
- Refleksja rozmówcy o wzroście nastrojów prawicowych w Europie, 02:42:00
- Rozważania rozmówcy o kolejach własnego losu: emigracje, powroty, 02:48:00
- Pochodzenie drugiego imienia rozmówcy Andrzej, na pamiątkę Andrzeja Śliwiaka, który ukrywał rodziców podczas okupacji; uhonorowanie ukrywającego tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata; spotkanie rozmówcy z Andrzejem Śliwiakiem, 02:51:00
- Konstrukcja bunkra-kryjówki przygotowane przez p. Śliwiaka i ojca rozmówcy, 02:55:00
- Opis drewnianych szachów wykonanych prze matkę rozmówcy w ukryciu; szachownice autorstwa rozmówcy, 02:57:00
- Nacjonalizacja apteki ojca w Bolesławcu; aptekarskie tradycje rodzinne; wizyta rozmówcy na wydziale farmacji we Lwowie, gdzie studiował ojciec, 03:00:00
- Rozważania rozmówcy na temat wydarzeń Marca ’68 w kontekście kariery ojca, 03:07:00
- Poszukiwania dokumentów dot. dziadka Wilhelma Najdera w Austrii oraz śladów krewnych w Wiedniu, 03:10:00
- Performatywne działania dot. tożsamości rozmówcy, 03:17:00
- Refleksja rozmówcy na temat działalności Muzeum POLIN, 03:18:00
- Pozytywny wpływ publikacji dzienników ojca rozmówcy na poczucie tożsamości żydowskiej bratanków oraz ich dzieci, 03:19:00
- Relacje pomiędzy tożsamością a wrażliwością fotografa i zapisem dokumentalnym– rozważania rozmówcy, 03:22:00
PRZECZYTAJ TAKŻE:
Pamiątki z ukrywania Poli z d. Resz i Marcelego Najderów | Kolekcje Muzeum POLIN
