Jerzy Toeplitz
Tematy
Biogram rozmówcy
Jerzy Toeplitz urodził się w 1930 roku w Wolnym Mieście Gdańsk, rodzice przeprowadzają się do Sopotu, gdzie Jerzy jest świadkiem nocy kryształowej i wzrastających nastrojów antypolskich oraz nacjonalistycznych. Krótko przed wybuchem wojny rodzina rozmówcy przeprowadza się do Warszawy.
Od samego początku wojny ojciec rozmówcy zmuszony jest do ukrywania pod przybranym nazwiskiem Kazimierz Gryczyński – jest poszukiwany przez gestapo za działalność w Związku Polaków. Przesłuchiwana jest też matka rozmówcy, co nadwyręża jej stan zdrowia i zostaje przyjęta do szpitala. W 1940 roku na opiekunkę do dzieci sąsiadka rodziny Toeplitz rekomenduje Krystynę Rybińską (Sternstreit) – 19-letnią Żydówkę. Wkrótce do córki Krystyny dołącza także matka, Wacława. Nie mogąc jednak wytrzymać życia w zamknięciu wychodzi na ulicę, zostaje aresztowana i trafia do obozu w Trawnikach. Cudem ucieka i wraca do mieszkania rodziny Toeplitz. W 1943 roku Jerzy Teoplitz wraz z bratem i matką zostaje deportowany na roboty przymusowe w fabryce samochodów w Wiedniu. Ojciec Jerzego ginie w powstaniu warszawskim, Krystyna i Wacława dostają się do obozu przejściowego w Pruszkowie, stamtąd wyjeżdżają na roboty do Wiednia, gdzie spotkają ponownie rodzinę Teoplitz. W Wiedniu doczekają wyzwolenia.
Po wojnie Jerzy Toeplitz wraz z matką wraca do Gdańska. W Sopocie kończy Wyższą Szkolną Handlu Morskiego. Pracuje na Politechnice Warszawskiej, jest redaktorem prasy niemieckojęzycznej, współzałożycielem pisma technicznego „Nota”, redaktorem „Przeglądu polskiej techniki” w wersjach obcojęzycznych. Posiada doktorat z teologii i jest zaangażowany w działalność Kościoła luterańskiego w Polsce. Pełni funkcję przewodniczącego warszawskiego oddziału Towarzystwa Polska-Niemcy.
Opis sytuacji rozmowy
Rozmowa została zarejestrowana w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.
Streszczenie
- Początek wojny i wyjazd do Warszawy;
- Poszukiwania ojca rozmówcy przez gestapo ze względu na jego działalność w Związku Polaków; przesłuchania matki rozmówcy i pobyt w szpitalu; ok. 00:02:50
- Propozycja opiekunki nad dziećmi – 19 letnia Krystyna Rybińska (Sternstreit); 00:05:00
- Losy matki Krystyny Rybińskiej (Sternstreit): zakwaterowanie w mieszkaniu rodziny rozmówczyni; wysłanie kobiety do obozu w Trawnikach; powrót do warszawy; ok. 00:06:00
- Praca matki rozmówcy w okresie okupacji w zakładach produkcji karabinów; ok. 00:10:00
- Losy ojca rozmówcy; ok. 00:11:30
- Pobyt rozmówcy z matką do obozu pracy w Wiedniu (fabryce samochodów); spotkanie z Krystyna Rybińską i jej matką w Wiedniu; losy Krystyny i Wacławy Rybińskich; 00:12:55
- Działalność rozmówcy w towarzystwie Krystyna Polska-Niemcy; przyznanie tytułu Sprawiedliwej wśród Narodów Świata matce rozmówcy; ok. 00:16:00
- Lata szkolne rozmówcy w Gdańsku: dorastanie w środowisku niemieckojęzycznym, uczęszczanie do szkoły polskojęzycznej, pierwsze spotkanie z tradycyjnymi Żydami w Kutach nad Czeremoszem podczas obozu harcerskiego; ok. 00:19:20
- Noc Kryształowa w Sopocie – pożar synagogi; ok. 00:22:30
- Wykształcenie i praca zawodowa rodziców rozmówcy oraz brata rozmówcy; wykształcenie i praca zawodowa rozmówcy; ok. 00:24:00
- Wyjazd rodziny rozmówczyni z Gdańska do Warszawy w 1939 roku; zamieszkanie u krewnych w Turczynku pod Warszawą; przeprowadzka do Warszawy; ok. 00:27:30
- Opis mieszkania na ulicy Marszałkowskiej gdzie rodzina rozmówcy mieszkali w czasie okupacji; ok. 00:30:00
- Praca ojca rozmówcy na Okęciu w magazynie farb i lakierów; ok. 00:31:15
- Losy ojca rozmówczyni oraz Krystyny i Wacława Rybińskich po wybuchu powstania warszawskiego; ok. 00:32:00
- Kontakt z ojcem rozmówcy ukrywającym się przed gestapo – spotkania w lasku bielańskim; ok. 00:36:00
- Sposób zatrudnienia Krystyna Rybińska (Sternstreit) jako opiekunki do dzieci – świadomość żydowskiego pochodzenia kobiety w rodzinie rozmówcy; ok. 00:44:50
- Warunki ukrywania: zakaz pochodzenia do okien; powody opuszczenia mieszkania przez Wacławę Rybińską – poczucie uwięzienia; ok. 00:47:00
- Codzienność ukrywania: relacje pomiędzy ukrywanymi, a rodziną rozmówcy; ok. 00:49:40
- Wyście Krystyny do getta – ostatnie spotkanie z ojcem; list od ojca z getta a życzeniami 18 urodzin Krystyny; ok. 00:53:50
- Wygląd fizyczny, jako czynnik determinujący możliwość opuszczania mieszkania przez ukrywane; ok. 00:55:50
- Wynagrodzenie płacone Krystynie przez matkę rozmówcy; ok. 00:58:00
- Świadomość rozmówcy z grożącego niebezpieczeństwa związanego z ukrywaniem Żydów; ok. 01:00:20
- Charakterystyka osobowościowa ukrywanych; ok. 01:01:30
- Gryps przesłany przez Wacławę Rybińską z obozu w Trawnikach; ok. 01:03:00
- Powrót Wacławy Rybińskiej z obozu w Trawnikach; ok. 01:04:20
- Deportacja rozmówcy, brata i matki do pracy przymusowej do Wiednia w 1943 roku; ok. 01:06:30
- Opis charakterologiczny matki rozmówcy; ok. 01:08:00
- Praca rozmówcy w pierwszych latach po wojnie – jedyny żywiciel rodziny; ok. 01:10:00
- Praca zawodowa matki rozmówcy przed wojna i w okresie okupacji; ok. 01:12:00
- Nawiązanie kontaktu z Ocalonymi w 1990 roku; przyznanie tytułu Sprawiedliwych wśród Narodów Świata; wizyta w USA; ok. 01:14:00
- Losy powojenne Ocalonych; symboliczny kamień na cmentarzu żydowskim w Warszawie poświęcony ojcu Krystyny; ok. 01:16:30
- Spotkanie po latach Ocalonych i Ratujących; ok. 01:20:00
- Procedura przyznania tytułu Sprawiedliwy wśród Narodów Świata matce rozmówcy; wizyta rozmówcy w Yad Vashem; ok. 01:21:00
- Refleksje rozmówcy na temat motywacji matki o udzieleniu pomocy Krystynie w Wacławie Rybińskim; ok. 01:00:00
- Zaangażowanie rozmówcy w działalność Kościoła luterańskiego; ok. 01:28:00
PRZECZYTAJ TAKŻE:
