Pierwsze wzmianki o tutejszych Żydach pochodzą z połowy XVII w. – kilku z nich odniosło szkody przy zniszczeniu miasteczka przez oddziały Chmielnickiego w okresie 1648–1649. Później, aż do XIX w., Aleksandria długo pozostawała w stanie całkowitej stagnacji.

W 1897 r. była tu bardzo liczna społeczność – 2154 Żydów, zatem 67,5% mieszkańców. Utrzymywano się z drobnej wytwórczości i handlu, w szczególności prowadzonego dzięki stacji kolejowej i przystani na Horyniu. Dwa razy w miesiącu odbywały się targi, było też 5 niewielkich jarmarków. W miasteczku funkcjonowało ok. 60 kramów. Miejscowi Żydzi jako jedni z pierwszych na Wołyniu znaleźli się pod wpływem syjonistów.

Po pierwszej wojnie światowej społeczność zmalała wskutek zniszczeń i emigracji. W 1921 r. mieszkało tutaj 1293 Żydów (72,6%). Od 1917 r. działała szkoła hebrajska, przynależąca do sieci Tarbut, założona przez cenionego pedagoga Samuela Rosenhaka.

We wrześniu 1939 r. Aleksandria znalazła się pod okupacją sowiecką. W czerwcu 1941 r., po ataku Niemiec na ZSRR, wielu Żydów, zwłaszcza młodych, uciekło wraz z Armią Czerwoną. Niemcy nakazali wybrać Judenrat, utworzyli getto, pilnowane przez policję ukraińską. Dochodziło do zbrodni (m.in. mord na 85 osobach 2 września 1941 r.), a ostateczna likwidacja getta nastąpiła 23 września 1943 roku. Ok. 1 tys. Żydów zamordowano wówczas na obrzeżach miasteczka, w lesie zwanym Światy.

Bibliografia

• Aleksandria, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, t. 3, red. Sh. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 27.