Szybki wzrost liczby Żydów w Będzinie w drugiej połowie XIX w. był następstwem powstania – oprócz chederów – miejskich szkół żydowskich: męskiej i żeńskiej. Żydowska szkoła męska – jednoklasowa, która programem odpowiadała trzyklasowej szkole ludowej, została założona w 1872 roku. Przełożonym i nauczycielem był H. Goldszmidt. Według „Rocznika Sosnowickiego” w 1899 r. uczyło się w niej 75 chłopców. Szkoła mieściła się w domu Cukermana przy ul. Sławkowskiej i była utrzymywana przez państwo. W tym czasie w mieście istniała również prywatna szkoła żydowska Rappaporta dla chłopców. Według informacji pochodzących z „Rocznika Sosnowickiego” w 1872 r. została utworzona w mieście miejska żydowska szkoła żeńska, której przełożoną oraz nauczycielką była S. Rider. W szkole uczyło się 80 dziewcząt. W „Kalendarzu Zagłębia Dąbrowskiego” również wymienia się tę szkołę, lokując ją pod adresem: ul. Sławkowska 46.

„Kalendarz Zagłębia Dąbrowskiego” (roczniki 1912 i 1913) podaje, że w Będzinie istniały dwie (jednoklasowe) męskie żydowskie szkoły miejskie: męska żydowska szkoła miejska nr 1 przy ul. Sączewskiej 12, której przełożonym był J. Bojarski, oraz męska żydowska szkoła miejska nr 2 przy ul. Sławkowskiej 33, której przełożonym był Rappaport. W 1911 r. w Będzinie działało 28 chederów. Na początku XX w. założono również towarzystwo oświatowo-religijne Talmud Tora[1.1]

W 1914 r. powstała sześcioklasowa żeńska szkoła żydowska o profilu humanistycznym Marii Bojarskiej i Poli Hamburgierówny przy ul. Kołłątaja 45. Szkoła miała niepełne prawa państwowe. Jej dyrektorem była Maria Bojarska[1.2].

W okresie międzywojennym nastąpił dalszy rozwój oświaty żydowskiej w mieście. W 1925 r. działały w Będzinie 4 szkoły religijne prowadzone przez towarzystwa oświatowo-religijne: Bejs Jakow, Jesodej ha-Tora, Mizrachi i Talmud Tora. W latach 20. XX w. powstała w mieście 7-klasowa szkoła powszechna utrzymywana przez Towarzystwo Kulturalno-Oświatowe „Jawne”. Intensywną akcję oświaty pozaszkolnej wśród będzińskich Żydów prowadziło w całym okresie międzywojennym stowarzyszenie oświatowo-religijne Tora we-Awoda. Podobną działalność realizował oddział Towarzystwa Kursów Wieczorowych dla Robotników, zdominowany politycznie przez Bund. Kres szkolnictwa żydowskiego w mieście nastąpił wraz z wybuchem II wojny światowej[1.3].

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Balcerowski L., Przyczynki materiałowe do zagadnienia – Historia szkolnictwa w Będzinie przed 1918 r., „Zeszyty Zagłębiowskie” 1998, nr 4, ss. 147–148; Jaworski W., Żydzi będzińscy – dzieje i zagłada, Będzin 1993, s. 13.
  • [1.2] Abramski J., Szkolnictwo w Zawierciu i Zagłębiu Dąbrowskim do 1939 roku, „Zeszyty Zagłębiowskie” 1998, nr 4, s. 133.
  • [1.3] Jaworski W., Żydzi będzińscy – dzieje i zagłada, Będzin 1993, s. 20.