Cmentarz żydowski w Czechowicach-Dziedzicach znajduje się po zachodniej stronie ul. Szkolnej, naprzeciw budynku szkoły. Jego historyczne granice są prawdopodobnie tożsame z przebiegiem granic sąsiednich posesji od południa i północy oraz biegiem ul. Szkolnej od zachodu. Co warte podkreślenia, pomimo niewątpliwego istnienia nekropolii nie odnotowała jej historyczna mapa topograficzna Wojskowego Instytutu Geograficznego z lat 30. XX wieku.
Wedle dokumentacji NID cmentarz żydowski w Czechowicach-Dziedzicach został założony w 1891 roku. Jednakże znany jest akt nabycia działki cmentarnej od Józefa i Anny Schoferów o powierzchni 0,42 ha przez stowarzyszenie modlitewne „Bnej Emuna”, datowany na 13.09.1911 roku. Wiadomo też o uroczystości otwarcia cmentarza w dniu 17.01.1915 r., prowadzonej przez rabina Markusa Stesnera z Bielska. Na terenie obiektu znajdował się dom przedpogrzebowy, który ze względów bezpieczeństwa został rozebrany w 1994 roku.
Pomimo częściowej dewastacji, cmentarz funkcjonował jako czynny aż do 1991 roku. Po zamknięciu szybko uległ degradacji, tak iż już 2002 r. Towarzystwo Przyjaciół Czechowic-Dziedzic wystosowało alarmujące pismo do gminy żydowskiej w Bielsku-Białej. Ostatnie uporządkowanie cmentarza nastąpiło w 2018 r. za sprawą Sławomira Pastuszki.
Do dziś zachowało się ok. 60 nagrobków – wszystkie przewrócone i częściowo uszkodzone. Nagrobki te zostały wykonane z piaskowca i kamienia wapiennego, noszą typowe dla okresu międzywojennego zdobienia oraz inskrypcje w języku hebrajskim i niemieckim (czasem polskim). Zachowały się też dwa żelazne, ozdobne ogrodzenia, wewnątrz których znajdują się kolejne pozostałości nagrobków. Najstarszy z odczytanych nagrobków należał do Isaka Lindena (zm. 06.09.1919), najnowsze – do Olgi Szarek-Schreiber z d. Heltner (zm. 1989) oraz Karola Adolfa Szarka-Schreibera (zm. 20.11.1990).
Bibliografia
- Budniok J., Zapomniany cmentarz żydowski w Czechowicach-Dziedzicach, [w:] Z dziejów Żydów w Zagłębiu Dąbrowskim, red. D. Rozmus, S. Witkowski, Sosnowiec 2006, ss. 159–161.
