Pierwsze ślady przebywania Żydów w Dobiegniewie datowane są na XIV wiek. Jednak później społeczność mogła zaniknąć, tym bardziej, że zgodnie z dekretami elektorów brandenburskich z lat 1671 i 1700 osiedlanie się rodzin żydowskich w Nowej Marchii było prawnie limitowane. Z drugiej strony, wysokie opłaty urzędowe uiszczane przez Żydów, kusiły jednak niektóre miasta do znacznego przekraczania dozwolonej liczby.
Nowożytne osadnictwo przypada prawdopodobnie na koniec XVIII wieku. W 1801 r. było tu 47 Żydów. W 1858 r. wystawiono synagogę, położoną na rogu ówczesnych ulic Junkerstraße oraz Ecke Brunnenstraße. W tym samym okresie powstał cmentarz żydowski. Największą liczebność wspólnota osiągnęła w latach 80. i 90. XIX w.; było to ok. 175 osób. W 1897 r. w Dobiegniewie mieszkało 4667 osób, w tym 65 katolików i 131 Żydów (2,8% mieszkańców). W 1910 r. społeczność stopniała do 65 osób.
W 1921 r. w Dobiegniewie mieszkało już tylko 51 Żydów. Identyczną liczebność podaje w 1932 r. Führer durch die jüdische Gemeindeverwaltung und Wohlfahrtspflege in Deutschland: 1932–1933. Był to wówczas 1% ogółu mieszkańców miasta. Składki płaciło 14 osób. W skład zarządu gminy wchodzili: Julius Rosenberg (zam. Rühlstraße 2), Louis Kiwi (zam. Rühlstraße 51) oraz Kristella. Budżet gminy wynosił w 1930 r. 1218 RM. W skład majątku gminy wchodziły m.in. synagoga przy Junkerstraße, cmentarz oraz rzeźnia rytualna. Nauczanie religii obejmowało tylko jedno dziecko.
Synagoga została zniszczona w listopadzie 1938 r., zapewne podczas wydarzeń „nocy kryształowej”. Być może nie było już tu Żydów w okresie Zagłady, brak bowiem wzmianek o prześladowaniach ze strony nazistów.
W okresie II wojny światowej działał w Dobiegniewie obóz jeniecki, w którym przetrzymywano wielu żołnierzy polskich. Obok nich byli jeńcy narodowości żydowskiej, których więziono oddzielnie.
Bibliografia
- Alicke K.-D., Landsberg/Warthe (brand. Neumark), Aus der Geschichte jüdischer Gemeinden im deutschen Sprachraum [online] http://www.jüdische-gemeinden.de/index.php/gemeinden/k-l/1146-landsberg-warthe-brand-neumark [dostęp: 16.01.2020].
- Führer durch die jüdische Gemeindeverwaltung und Wohlfahrtspflege in Deutschland: 1932–1933, Berlin 1933, s. 69.
- Woldenberg, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, t. III, red. Sh. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 1458.
