Nazwa miejscowości, zanim przyjęła obecną formę, ulegała częstym zmianom. W 1304 roku brzmiała ona Gulzov, w 1315 roku Gulsow bądź też Gulsowe, i wywodziła się od staropolskiej nazwy osobowej poświadczonej w XII wieku - Golesz, Golisz, tzn. „goły”, „golec”. Poprawna rekonstrukcja nazwy brzmi: Goleszewo lub Goliszewo. tj. własność Golisza, Golesza. W początkowym okresie powstania osady, gród Golczewo znajdował się na drugiej, południowej linii obronnej Kamienia Pomorskiego, biegnącej od wyspy Wolin ku rzece Redze. W XII wieku, po upadku Wolina i założeniu siedziby książęcej w Kamieniu Pomorskim przez księcia Warcisława I, można mówić o rozwoju wolińsko-kamieńskiej grupy kulturowej na tym obszarze. W wieku XII i XIII, za sprawą biskupa kamieńskiego, pochodzącego z Turyngii Hermanna von Gleichen, na terenie dzisiejszego Golczewa osiedlili się przybysze z Brandenburgii. Przy grodzie powstała wówczas osada targowa, castrum et villa Gulzow.

W tym czasie właścicielami osady byli lennicy księcia Bogusława IV i Ottona I: Wulvekin Smeling (Schmeling) i Echard Wedelstedt (Wedelstädt). Prawdopodobnie ok. 1284 roku wybudowali oni zamek z wieżą, położony w połowie drogi między Nowogardem a Kamieniem. Taka lokalizacja odpowiadała ówczesnym zasadom planowania miast oraz zamków tak, aby odległość między nimi nie przekraczała 30 km. Zamek znajdował się na przewężeniu pomiędzy pobliskimi jeziorami, na niewielkim wzniesieniu. Był to jeden z największych i najlepiej posadowionych zamków na Pomorzu; istniała nawet legenda, że był on połączony podziemnym tunelem z katedrą kamieńską. Pierwsze dokumenty ze wzmianką o castrum Gülzow pochodzi z roku 1304. Wówczas biskup kamieński Heinrich Wacholz kupił od Wulvekina Smelinga i Echarda Wedelstedta golczewski zamek za 1200 marek, wpłacając im tytułem zaliczki 500 marek. Upoważniało to dotychczasowych właścicieli do dalszego w nim zamieszkiwania.

Cztery lata później, po napadzie Brandenburczyków na Kamień Pomorski, w trakcie którego zniszczone zostały zabudowania przykatedralne wraz z katedrą, biskup zmuszony był przenieść swoją siedzibę do zamku w Golczewie. Dopiero jednak biskup Friedrich von Eickstedt, zastawiwszy wieś Dygowo w byłym województwie koszalińskim, zdołał w 1331 roku spłacić następną ratę za zamek, w wysokości 300 marek. Nie wiadomo czy pozostałe 400 marek również wpłacono. Obecność biskupów w zamku golczewskim odnotowana jest w dokumentach z lat 1315, 1354, 1355 i 1363, mimo iż użytkownikami byli jeszcze Wedelstedtowie. W ciągu następnych dwóch stuleci zamek wraz z majątkiem często zmieniał właścicieli, będąc jednocześnie przyczyną sporów, zastawów, procesów oraz długów spierających się o niego biskupów oraz książąt.

Ostatecznie, pod koniec XVII wieku opuszczony zamek ulegał stopniowemu zniszczeniu. Rozbiórki murów - z wyjątkiem wieży - dokonano po 1812 roku, wówczas pozostałość po zamku przeszła w prywatne ręce. Jednakże później, z rozkazu Fryderyka Wilhelma IV państwo ponownie odkupiło wieżę zamkową, którą później gruntownie odnowiono. Można przypuszczać, że w najniższej kondygnacji znajdowało się więzienie. Wieża była przede wszystkim strażnicą strzegącą przejazdu przez drogę prowadzącą z posiadłości książęcych do siedziby w Kamieniu. W okresie protestantyzmu Golczewo od 1653 do 1816 roku było siedzibą Synodu (odpowiednika Dekanatu w kościele katolickim).

W roku 1732 w Golczewie znajdowało się tylko 36 domów mieszkalnych, jednak w tym oraz następnym wieku nastąpił intensywny rozwój gospodarczy miejscowości. Miejscowa ludność trudniła się głównie rolnictwem oraz zbytem płodów rolnych, ale rozwijało się również rzemiosło, pojawili się m.in. krawcy, tkacze, siodlarze, stolarze, kowale, tokarze i płatnerze. Z pobliskich lasów czerpano drewno, które następnie spławiano rzeką Niemicą do Zalewu Szczecińskiego. Budowano z niego też łodzie. W XIV wieku w Golczewie znajdował się młyn wodny oraz kuźnie, w XV wieku zbudowano kościół. Nie jest pewne, czy Golczewo posiadało w średniowieczu prawa miejskie. Znana jest wprawdzie pieczęć z napisem „civitatis episcopis Gilzov” oraz herb, pochodzące z XIV wieku, ale nie jest to jeszcze przekonywający dowód, ponieważ w czasach późniejszych Golczewo określane było zawsze jako wieś. Pieczęć z XIV wieku przedstawia gryfa pomorskiego, symbolizującego przynależność osiedla do książąt pomorskich, trzymającego infułę biskupią a pod nią krzyż, elementy właścicieli Golczewa – biskupów kamieńskich.

Na przestrzeni ostatnich wieków liczba mieszkańców Golczewa wyglądała następująco: 1780 rok - 359 mieszkańców, 1846 rok - 915, 1867 rok - 1269, 1939 rok - 1930. W XIX i XX wieku Golczewo było lokalnym ośrodkiem obsługi rolnictwa. W czasie II wojny światowej, w latach 1941-1945 na terenie zwanym dawniej Golczewo-Gaj, za linią obecnie nieczynnej kolejki wąskotorowej, jeńcy radzieccy wybudowali pięć betonowych, podziemnych pomieszczeń, dwa schrony oraz 12 baraków, a także betonowe drogi, które w dobrym stanie przetrwały do dziś. Golczewo zdobyte zostało przez wojska radzieckie 6 marca 1945 roku. W wyniku działań wojennych zniszczonych zostało ok. 40% zabudowy.

Po wojnie miasto przekształciło się w ośrodek administracyjny gospodarki rolnej i leśnej; wyrosło na znaczny ośrodek przemysłowy i usługowy – 85% ludności utrzymuje się z zawodów pozarolniczych. Położenie Golczewa przy krańcu Puszczy Goleniowskiej bardzo korzystnie wpływa również na rozwój turystyki i rekreacji. Dnia 1 stycznia 1990 roku liczące 2 824 mieszkańców Golczewo na podstawie uchwały Rady Ministrów Rzeczpospolitej Polski z dnia 11 grudnia 1989 roku uzyskało status miasta. Herb miasta nawiązuje do poprzedniego, historycznego, i przedstawia stojącego gryfa na białym tle, trzymającego w przednich szponach zieloną infułę biskupią, a pod nią złoty krzyż.

Drukuj