Najstarsza wzmianka o Gniewkowie pochodzi z 1185 roku. Miała wówczas istnieć w grodzie kaplica. Lokacja miasta miasta nastąpiła w latach 1267–1271. Księstwo Gniewkowskie istniało w latach 1314–1363/65. Gród gniewkowski, należący do księcia kujawskiego Kazimierza III Gniewkowskiego, Krzyżacy zdobyli w 1332 r. Po jego zniszczeniu w tym samym miejscu zbudowano zamek. W kolejnych latach książęta kujawscy odzyskali Gniewkowo i władali nim do czasów pojawienia się pretendenta do polskiego tronu, księcia Władysława Białego. Ten sprzedał księstwo królowi Kazimierzowi Wielkiemu w 1365 roku.

W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XIV w. Gniewkowo znajdowało się w posiadaniu Ludwika Andegaweńskiego i Władysława Opolczyka. Krzyżacy zdobyli i spalili zamek w 1375 roku.

W XV w. istniało w granicach Królestwa Polskiego województwo gniewkowskie, następnie wcielone do województwa inowrocławskiego. W latach 1457–1599 Gniewkowo było w posiadaniu rodziny Kościeleckich. Pożary (1582, 1629), wojny polsko-szwedzkie (1626–1629, 1655–1660), konflikty lat 1700–1721 – przyczyniły się do powolnego upadku miasta.

Dopiero koniec XVIII i XIX w. przyniosły stabilizację. W 1772 r. miasto znalazło się w zaborze pruskim, w Obwodzie Nadnoteckim. W latach 1807–1815 przynależało do departamentu bydgoskiego Księstwa Warszawskiego. W 1815 r. powróciło do Prus (od 1871 r. – Niemiec), w składzie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (Prowincja Poznań, regencja bydgoska, powiat inowrocławski). W 1843 r. powstała droga łącząca Gniewkowo z Inowrocławiem i Toruniem. W 1873 r. uruchomiono kolej Poznań – Inowrocław– Toruń. Pojawił się przemysł. W 1872 r. powstała cegielnia parowa, w 1887 r. – warsztat budowy i naprawy maszyn. W 1884 i 1895 r. uruchomiono tartaki. W 1894 r. ruszył młyn parowy i olejarnia, w 1896 r. – młyn parowy. W 1880 r. rozpoczęto przerób cykorii; branża ta funkcjonuje w mieście do dziś.

W 1919 r. włączone zostało do Polski, najpierw w składzie województwa poznańskiego, a od 1938 r. – pomorskiego. We wrześniu 1939 r. zostało zajęte przez Niemców. Włączono je bezpośrednio do III Rzeszy, do prowincji „Kraj Warty“. Po 1945 r. rozwinął się drobny przemysł: przetwórstwo owocowo-warzywne, produkcja świec, meblarstwo, zakłady mechaniczne materiałów budowlanych. Od 1999 Gniewkowo należy do województwa kujawsko-pomorskiego, powiat inowrocławski.

Nota bibliograficzna

• Szkice z dziejów Gniewkowa i okolic: pamięć, tradycja, trwanie, red. T. Łaszkiewicz, Gniewkowo – Inowrocław 2014.