Powstanie Goraja wiąże się z nadaniem w 1377 roku Dymitrowi z Goraja (Dymitrowi II) i jego bratu Iwanowi, przez Ludwika Węgierskiego, zamku wraz z podgrodziem utożsamianym przez część badaczy z osadą o nazwie „Goray”[1.1].

Nie jest znana dokładna data powstania miasta Goraj. Część badaczy wskazuje że prawa miejskie ośrodek otrzymał w 1389 roku z rąk króla Władysława Jagiełły, jednakże inne źródła wskazują iż lokacja Goraja na prawie polskim miała miejsce dopiero w 1498 roku, na mocy przywileju króla Władysława III Warneńczyka, zaś w 1508 r. miasto zostało przeniesione na mocy przywileju Zygmunta I z prawa polskiego na magdeburskie. W tym okresie miasto znajdowało się w rękach Mikołaja Firleja – wojewody lubelskiego.

W 1517 r. Goraj znalazł się w rękach Wiktoryna Sienieńskiego[1.2]. W 1540 r. Goraj stał się własnością hrabiego Andrzeja z Górków, który założył w Goraju słynny zbór kalwiński, który przetrwał prawdopodobnie do około 1625 roku. W 1561 r. miasto otrzymało prawo budowy ratusza i jatek.

Mieszkańcy Goraja utrzymywali się głównie z handlu i rzemiosła. Działały tu cechy rzemieślnicze: tkacki (od 2 połowy XVI wieku), a także kuśnierski i szewski (od końca lat 30. XVII wieku).

Goraj nawiedziły dwa groźne pożary: w 1561 i w 1780 r., które dokonały spustoszenia w jego drewnianej zabudowie. Pod koniec XVI w. Goraj wszedł w skład ordynacji Zamojskich, rozwojowi ośrodka nie sprzyjały jednak częste zmiany dziedziców.

W 1648 r. został zniszczony i splądrowany przez oddziały kozacko-tatarskie. W XVIII w. sytuacja materialna w mieście uległa pogorszeniu.

W 1772 r. Goraj znalazł się w zaborze austriackim, w 1809 r. wszedł w skład Księstwa Warszawskiego. W 1815 r. został włączony do Królestwa Polskiego, a w 1855 r. w mieście wybuchła epidemia cholery, w wyniku której nastąpił spadek liczby ludności.

Podczas powstania styczniowego w 1863 r. ochotnicy z Goraja walczyli przeciwko zaborcy w szeregach powstańczych. Z tego też powodu w 1869 r. Goraj utracił prawa miejskie. Pod koniec stulecia, wśród drewnianej zabudowy miasta dominował murowany kościół i synagoga.

W czasie I wojny światowej miasteczko zostało niemal całkowicie zniszczone, upadł też lokalny przemysł tkacki. W miasteczku była jednoklasowa szkoła oraz 4 sklepy. Ludność utrzymywała się głównie z rolnictwa, a także z rzemiosła (garncarstwo, tkactwo) i handlu.

Sytuacja materialna miasta w dwudziestoleciu międzywojennym uległa dalszemu pogorszeniu, co sprzyjało odpływowi ludności z ośrodka. Niemal wszystkie domy kryte były słomą, tylko w rynku stało kilka budynków krytych gontem. 

Podczas okupacji za aktywne popieranie ruchu oporu przez mieszkańców, Goraj został dwukrotnie spalony przez Niemców. Pierwszy pożar miał miejsce 26 września 1942 roku. W jego wyniku zniszczeniu uległa ul. Nadrzeczna, Rynek oraz część Błonia. Drugi pożar nastąpił w lipcu 1944 roku. 26 sierpnia 1944 r. Goraj został zajęty przez wojska I Frontu Ukraińskiego.

Bibliografia

• Goraj, [w:] Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. II, Warszawa 1881, s. 691.
• Kronika Gminy Goraj, Goraj 1973.