Historia Żydów z Jeżowa jak dotąd nie doczekała się szczegółowego opracowania historycznego. Jak podaje Monika Borkowska w swej pracy licencjackiej, zatytułowanej "Monografie cmentarzy Jeżowa"[1.1], pojedynczy wyznawcy judaizmu mieszkali w Jeżowie już pod koniec osiemnastego wieku. Autorka - w oparciu o książkę Jana Józefeckiego, Marii Piekut i Jana Wiesława Wysockiego "Zarys dziejów Jeżowa”[1.2] - podała również informacje o rozwoju liczebnym miejscowej społeczności żydowskiej na przestrzeni wieków. Wiadomo, że w 1793 r. w Jeżowie żyło 27 osób pochodzenia żydowskiego, w 1808 r. - 27 osób, w 1830 r. - 67 osób, w 1835 r. - 72 osoby, w 1840 r. - 183 osoby, w 1845 r. - 254 osoby, w 1850 r. - 246 osób, w 1855 r. - 300 osób, w 1860 r. - 335 osób, w 1872 r. - 455 osób. Podczas spisu powszechnego w 1921 roku żydowskie pochodzenie zadeklarowało 1.048 mieszkańców Jeżowa, co stanowiło 39,5% całej populacji miasteczka.

Ludność żydowska zamieszkiwała wyznaczony w 1826 roku rewir, zlokalizowany w rejonie ulic: Piotrkowskiej, Brzezińskiej i Stodolnej. Zapewne w pierwszej połowie dziewiętnastego wieku zbudowano synagogę przy ul. Piotrkowskiej i założono cmentarz. Pierwsza drewniana synagoga spłonęła podczas jednego z pożarów miasta, w jej miejscu około 1890 roku wzniesiono budynek murowany.

Podobnie jak w innych miejscowościach, kryzys gospodarczy w latach trzydziestych XX wieku, także w Jeżowie przyczynił się do wzrostu społecznej frustracji, a w konsekwencji do eskalacji nastrojów antysemickich. Fakt ten wzmiankują redaktorzy "The Encyclopedia of Jewish life before and during the Holocaust"[1.3].

Podczas drugiej wojny światowej Żydzi jeżowscy zostali poddani przez okupanta rozlicznym, narastającym represjom. Naziści zniszczyli synagogę. W 1941 r. Żydzi zostali deportowani do getta w Rawie Mazowieckiej (według "The Encyclopedia of Jewish Life..." do Warszawy), skąd później trafili do obozów zagłady.

Po wyzwoleniu w Jeżowie osiadło ponad dziewięćset osób pochodzenia żydowskiego. Z całą pewnością nie byli to wyłącznie dawni żydowscy mieszkańcy osady. Z dużo większych "sztetli" gehennę Zagłady przeżywało średnio kilkadziesiąt osób. Można przypuszczać, że w znacznej części byli to repatrianci z terenów wschodnich, których dużo osiedlało się w tym czasie między innymi w Łodzi. Większość z nich wkrótce jednak opuściła Jeżów. O ile w 1945 r. w Jeżowie mieszkało 937 osób pochodzenia żydowskiego, to do 1950 r. ich liczba spadła do 229 osób, a pięć lat później w Jeżowie odnotowano obecność 25 osób pochodzenia żydowskiego. W 1970 r. oficjalnie nie było już tu Żydów.

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Monika Borkowska "Monografie cmentarzy Jeżowa", praca licencjacka, Uniwersytet Łódzki, Katedra Geografii Miast i Turyzmu, 2001 r.
  • [1.2] Jan Józefecki, Maria Piekut, Jan Wiesław Wysocki "Zarys dziejów Jeżowa”, 1985 r
  • [1.3] Shmuel Spector "The Encyclopedia of Jewish life before and during the Holocaust"