Początki żydowskiego osadnictwa sięgają połowy XVIII wieku. Właściciele miasta według informacji z 1824 r. zakazywali Żydom swobodnego kupowania placów i osiedlania się na terenie miasta, z wyjątkiem wyznaczonych dla nich ulic: Nadrzecznej, Wodnej i Żabińskiej. Warunkiem było jednak uiszczanie właścicielom miasta stosownego czynszu. Już w 1827 r. w Krasnosielcu wśród 981 mieszkańców było 604 Żydów (61,6%).

Początkowo organizacyjnie miejscowi Żydzi podlegali kahałowi w Makowie, a następnie w Przasnyszu. Samodzielność gmina żydowska w Krasnosielcu uzyskała w 1842 roku. Liczyła wówczas 588 osób. W 1857 r. mieszkało tam już 926 Żydów, co stanowiło 50% wszystkich mieszkańców.

W granicach gminy znalazły się, poza Krasnosielcem, także Łazy i Sławki. Już w 1781 r. założono w Krasnosielcu cmentarz. W tym samym okresie wybudowano zapewne też bóżnicę. Był to drewniany budynek z wielokondygnacyjnym dachem. Synagoga ta mogła pomieścić 600 osób. Wiadomo, że w 1841 r., obok cmentarza i bóżnicy, funkcjonowała w Krasnosielcu również łaźnia rytualna. Do budowy kolejnej przystąpiono w latach 80. XIX wieku. Jej architektem był sam Henryk Stifelman. Prace ukończono w 1883 roku.

Z Krasnosielca wywodzili się słynni bracia Warner (właściwie Wonsal lub Wonskolaser): Albert (Aaron), Harry (Hirsz) oraz Sam (Samuel), którzy wraz z młodszym bratem urodzonym już w Kanadzie, w miasteczku London – Jackiem (Jacobem) stworzyli w 1923 r. w Stanach Zjednoczonych wytwórnię filmową Warner Bros. Ich rodzice – szewc Benjamin Wonsal (lub Wonskolaser) oraz Perl Lea Eichelbaum w 1890 r. opuścili rodzinny Krasnosielc i wyemigrowali do Kanady.

Na początku XX w. funkcje rabina  w Krasnosielcu piastował Szlama Brezler, a następnie Icchak Josef Silberberg. W 1930 r. na polecenie gminy wyjechał do Stanów Zjednoczonych z misją zebrania wśród członków krasnosieleckiego ziomkostwa środków na utworzenie Towarzystwa Kasy Pożyczkowej. Misja zakończyła się sukcesem.

Miejscowi Żydzi na ogół zajmowali się handlem i rzemiosłem. Większym przedsiębiorstwem była garbarnia Motla Frajmana.

Po wybuchu II wojny światowej część Żydów uciekła z Krasnosielca. Kierowali się na ogół w kierunku Warszawy lub na wschód. Od razu po zajęciu miasteczka Niemcy dopuścili się licznych zbrodni. Zdarzenia te przeszły do historii jako „masakra w Krasnosielcu”. 5 września 1939 r. Niemcy zapędzili Polaków i Żydów do naprawy mostu i grobli. W trakcie prac zastrzelono 2 Żydów, a jednego utopiono w bagnie. Wieczorem, pracujących Polaków zwolniono, a żydowskich mężczyzn zagoniono do budynku nowej szkoły. Następnie przeprowadzono do synagogi, gdzie zostali rozstrzelani. Zginęło, jak się przypuszcza, od 41 do ok. 70 osób. Ciała zmarłych podpalono i pogrzebano w tym samym miejscu, w pobliżu mykwy. W trakcie masakry, dzięki interwencji części niemieckich żołnierzy ocalono 6 lub 7 ciężko rannych Żydów, których następnie wysłano na leczenie do Olsztyna. W czasie wojny roztaczano nad nimi opiekę, dzięki czemu przeżyli. Sprawców mordu sami Niemcy postawili przed sądem wojennym i skazali. Wyroki kilkuletniego więzienia były niewspółmiernie małe w stosunku do popełnionych czynów. Sprawa „masakry w Krasnosielcu” odbiła się echem w Berlinie. Niedługo potem sztab 3. Armii, pod którą podlegała działająca na tych terenach Dywizja „Kempf”, został rozwiązany.

28 września 1939 r. wypędzono wszystkich tj. ok. 1900 Żydów przebywających w Krasnosielcu. Przed opuszczeniem swoich domów musieli podpisać oświadczenia, że opuszają osadę z własnej woli. Znaleźli się w Różanie i Ostrowi Mazowieckiej. Część wyjechała następnie do Białegostoku, Makowa Mazowieckiego i Ciechanowa, gdzie podzieliła los tamtejszych mieszkańców.

Nota bibliograficzna:

• Grynberg M., Żydzi w rejencji ciechanowskiej 1939 – 1942, Warszawa 1984.
• Szczepański J., Dzieje społeczności żydowskiej powiatów Pułtusk i Maków Mazowiecki, Warszawa 1993.
• Szczepański J., Społeczność żydowska Mazowsza w XIX-XX wieku, Pułtusk 2005.