Pierwsza wzmianka o gminie żydowskiej w Kobryniu znajduje się w dokumencie z 1515 r., w którym król Zygmunt Stary potwierdził przywileje dla miasta, nadane w 1503 r. przez jego brata Aleksandra Jagiellończyka. Według spisu z 1563 r. do Żydów należało 25 domostw, 20 sadów i ogrodów, a także synagoga. Głównymi zajęciami były: handel, browarnictwo, dzierżawa ceł, karczmarstwo.

W 1589 r. Żydzi uzyskali równouprawnienie w zakresie handlu. Od 1623 r. protokoły z Waadu litewskiego notują Kobryń jako podlegający kahałowi w Brześciu. Społeczność ucierpiała w okresie tzw. potopu (od 1655), jednak do końca XVII w. odbudowała się. Na początku XVIII w. Kobryń cieszył się sławą ośrodka życia religijnego, z takimi osobistościami jak uczony Becalel ben Szlomo z Kobrynia oraz założyciel jesziwy, rabin Jakub ben Dawid Szapira (zm. 1718).

W XVIII w., wskutek ekonomicznego upadku miasta, gmina popadła w długi. Wśród wierzycieli był klasztor żeński w Pińsku. W tym okresie głównymi zajęciami były handel i rzemiosło, natomiast bogacze trudnili się obrotem solą, zbożem i drzewem. W 1766 r. miejscowa gmina obejmowała już 924 płatników pogłównego.

W 1847 r. gmina liczyła 8840 osób, w tym 4184 w samym Kobryniu. W 1897 r. w mieście było 6738 Żydów, co stanowiło 64% populacji. Postępowała równocześnie emigracja, spowodowana przez ograniczenia w obrocie ziemią, obowiązujące od 1882 r. oraz wprowadzenie monopolu wodnego w 1897 roku. Wielu Żydów, zwłaszcza rzemieślnicy, wyemigrowało w tym okresie do Stanów Zjednoczonych. W latach 1892–1897 funkcję rabina miasta pełnił wybitny znawca halachy H. Berlin. Potęgowały się wpływy chasydzkie, gruntowane przez lokalną dynastię, wywodzącą się od dynastii słonimskiej, na czele z cadykami: Moszem ben Izraelem (zm. 1858), Noachem Naftalim (zm. 1889), Dawidem Szlomo (zm. 1918), Mosze Aronem (zm. 1942) oraz Baruchem Józefem Zakiem (zm. 1949).

W XX w. rozwinęło się życie kulturalne i polityczne. Wpływom syjonistycznym sprzeciwiali się ortodoksi. Po rewolucji 1905 r. powstała komórka Bundu, a następnie koło partii Poalej Syjon.

W okresie II Rzeczpospolitej Żydzi stanowili 66% mieszkańców (w 1921 r. – 5431 osób). Działały chedery, Talmud-Tora, jesziwa, szkoła Tarbut z hebrajskim oraz szkoła z nauczaniem w jidysz. Źródłami utrzymania były m. in. handel, tkactwo i usługi budowlane.

Po zajęciu Kobrynia przez armię sowiecką (20 września 1939 r.) część młodzieży syjonistycznej zbiegła do Wilna, aby stamtąd przedostać się do Palestyny.

Kobryń został zajęty przez wojska niemieckie 23 czerwca 1941 roku. Bardzo szybko powstały dwa getta: getto „A” z fachowcami i zdolnymi do pracy oraz getto „B”, w którym uwięziono niespełniających tych kryteriów. Na polecenie Niemców powstał Judenrat na czele z kupcem Anielowiczem.

Pod koniec 1941 r. niemieckie Einsatzkomando 9 rozstrzelało 170 Żydów. 25 lipca 1942 r. Niemcy wraz z oddziałem policji białoruskiej na uroczysku opodal Bronnej Góry wymordowali wszystkich przebywających dotąd w getcie „B”. W październiku 1942 r. więźniowie getta „A” – 4250 osób zostali wywiezieni do lasów koło wsi Chidry, a tam rozstrzelani przy uprzednio przygotowanych czterech ogromnych dołach. W przededniu egzekucji ok. 100 Żydów zdołało zbiec z getta i przedostać się do partyzantów. Podczas ostatecznej likwidacji getta Niemcy napotkali zbrojny opór.

Niemal wszyscy Żydzi z Kobrynia, którzy przeżyli Zagładę, wyjechali do Polski w ramach umowy o repatriacji z 6 czerwca 1945 r., a stamtąd – do tworzącego się Izraela. W latach 1950–1980 było jeszcze kilku Żydów, ale wedle spisu ludności z 1999 r. nie pozostał już nikt.

Na podstawie:

Drukuj