Przypuszcza się, iż pierwsi Żydzi pojawili się w Łęcznej wkrótce po lokacji miasta, tj. ok. 1467 roku, jednakże najstarsze zachowane wzmianki o mieszkających tu osobach wyznania mojżeszowego pochodzą dopiero z 1501 roku.

Miejscowa społeczność szybko rozwijała się zarówno pod względem ekonomicznym, jak i demograficznym, tak iż pod koniec XV lub w ciągu I połowy XVI stulecia uformowała się samodzielna gmina wyznaniowa. Dzielnica żydowska rozwijała się w północnej części miasta, przy Rynku II, tam też zbudowana została synagoga.

Nie zachowały się dokumenty wskazujące na zakres praw i obowiązków społeczności żydowskiej wobec miasta. Jedynie dokument wystawiony przez Mikołaja Andrzeja Firleja w 1668 r. wskazuje, iż Żydzi w Łęcznej podlegali sądownictwu miejskiemu, choć mogli składać apelacje do właściciela miasta lub jego przedstawiciela.

Szybki rozwój gminy, będącej jedną z największych i najbardziej wpływowych w regionie, miał miejsce w ciągu XVII wieku. Prawdopodobnie w latach 1647–1651 wzniesiono okazałą, murowaną bożnicę, a w latach 1668, 1678, 1681 Łęczna była miejscem zjazdów delegatów biorących udział w obradach Sejmu Czterech Ziem (Waad Arba Aracot). Głównym źródłem dochodów łęczyńskich Żydów był handel, rzemiosło (szewstwo, krawiectwo, piekarstwo, rzeźnictwo) oraz prowadzenie operacji finansowych. Były też przypadki posiadania przez Żydów ziemi (Josef Handelsman posiadał 25 morgów ziemi, 2 domy oraz stodołę). Żydzi łęczyńscy posiadali cmentarz. Nie mogli kupować domów chrześcijańskich bez zgody dziedzica. Przepisy te były jednak w różny sposób omijane. Wśród rzemieślników w mieście najwięcej było żydowskich szewców, krawców oraz piekarzy i rzeźników. Wszyscy posiadacze nieruchomości w Łęcznej płacili równolegle z czynszem powinność, którą źródła nazywają „stokowym”, „kopowym”, „tłuką”. Przyjmowała ona postać robocizny. Według danych źródłowych Żydzi, którzy zakupili place od chrześcijan mogli zamienić obowiązek robocizny na czynsz. Z przywileju zamiany mogli korzystać wyłącznie Żydzi. W 1674 r. na 547 mieszkańców było 181 Żydów (33%).

Łęczyńscy Żydzi uczestniczyli w wyborze władz miejskich oraz partycypowali w wyborze co czwartego burmistrza, który wywodził się z rodziny chrześcijańskiej. Żydzi byli również dzierżawcami propinacji, właścicielami gorzelni, browarów i szynków. Wolność szynkowania trunków miała jednak pewne ograniczenia ilościowe. Na przykład Herszek Kodeński mógł szynkować 400 garnców wódki, za co płacił dworowi 400 zł rocznie.

W 1749 r. Seweryn Rzewuski ustalił bardzo korzystne dla Żydów opłaty czopowego od wódki, piwa i miodu. W 1764 r. Żydzi stanowili 1/3 mieszkańców miasta (491 osób). W 1777 r. Franciszek Branicki przeznaczył 1/3 opłaty jarmarcznej od Żydów przybywających na jarmark na rzecz kasy kahału. Z kolei Elżbieta Sapieżyna odstąpiła Chaimowi Edelsteinowi dochód ze szlachtuza miejskiego w wysokości 500 zł rocznie.

W 1803 r. w Łęcznej mieszkało 1465 osób, w tym 563 Żydów (38%). Żydzi zamieszkiwali głównie rynek oraz najruchliwsze ulice. W 1830 r. w mieście mieszkało 2426 mieszkańców, w tym 1486 Żydów (61%). Dekadę później w mieście mieszkało 2715 osób, w tym 1754 Żydów (64%). W 1846 r. spłonęła niemal cała dzielnica żydowska – Rynek I, II oraz III, ul. Nowa, Rynkowa oraz Bożnicza. Spłonęła także synagoga, jednakże już w latach 50. XX w. zniszczone budynki, w tym m.in. bożnica, dom modlitwy i łaźnia, zostały odbudowane.

W 1850 r. w mieście mieszkało 2803 mieszkańców, w tym 1752 Żydów (62%). W pierwszej połowie XIX w. żydowska gmina wyznaniowa w Łęcznej była jednym z najprężniejszych ośrodków chasydyzmu w Królestwie Polskim. Znanym chasydem w Łęcznej był cadyk Szlomo Jehuda Leib Łęczner (także Łenczner) – uczeń Widzącego z Lublina.

W 1863 r. wielu Żydów łęczyńskich brało udział w powstaniu styczniowym. W 1864 r. w egzekucji schwytanych powstańców, śmierć poniósł porucznik Rachman Borensztejn. W 1864 roku w mieście mieszkało 3044 osób, w tym 1862 Żydów (61% ogółu).

Po śmierci uznawanego za cadyka Szlomo Jehudy Leiba Łęcznera w 1843 r. stanowisko rabina objął syn cadyka – Joszua Lejb Ostrowski. Jego wybór spowodował wybuch konfliktu pomiędzy zwolennikami chasydyzmu a ortodoksami. Ostrowski pełnił swój urząd do 1856 r., po czym opuścił Łęczną i objął stanowisko duchownego we Włodawie, a następnie w Ostrowie Lubelskim. Kolejnym rabinem w Łęcznej był Chaim Boruch Kowartowski, który do 1856 r. pełnił funkcję duchowne w Raciążu (gubernia płocka). Był to człowiek znakomicie wykształcony. Jego wiedzę talmudyczną poświadczało trzech rabinów: rabin płocki Lejzer Wolf Cohn, rabin lubelski Joszua Heszel Aszkenazy oraz rabin bełżycki Kelman Icek Jakubson. Przy wyborze rabina Kowartowskiego znów doszło w Łęcznej do wielkiego sporu. Jego zwolennicy – ortodoksyjni Żydzi stoczyli spór z chasydami zamieszkującymi Łęczną. Mimo tych nieporozumień, rabin sprawował swój urząd w Łęcznej do śmierci. Tak bardzo zintegrował się z miejscową ludnością, że współwyznawcy uważali rodzinę Kowartowskich za tutejszą i bardzo szanowaną.

Rabin Kowartowski sprawował także funkcję rabina w gminie Siedliszcze. Z tego też powodu łęczyńscy chasydzi oskarżali rabina o zaniedbywanie gminy żydowskiej w Łęcznej. Około 1860 r. grupa chasydów z Łęcznej i Puchaczowa ściągnęła do miasta rabina chasydzkiego z Piszczaca Chila Gertnera. Miał on pełnić funkcję zastępcy rabina Kowartowskiego podczas jego nieobecności w mieście. W chwili przybycia Gertnera do Łęcznej ortodoksi oskarżyli go przed gubernatorem lubelskim o niemoralne zachowanie podczas sprawowania przez niego funkcji rabina w latach 1848–1852 w Czemiernikach. Gdy z Czemiernik nadeszło oficjalne pismo wysłane przez tamtejszy Dozór Bożniczy, w którym stwierdzono, że rabin „oddawał się trunkom”, gubernator lubelski cofnął nominację Gertnera na łęczyńskiego duchownego. Jednakże nadeszła również pozytywna opinia wysłana przez Dozór Bożniczy w Piszczacu. W tej sytuacji głos rozstrzygający należał do rabina Kowartowskiego. Zadecydował on, że przyjmie Gertnera na praktykę, aby przekonać się o jego zdolnościach rabinackich. W 1861 r. Kowartowski poprosił gubernatora lubelskiego o pozostawienie Gertnera na stanowisku. Sprawa została zamknięta.

Chaim Boruch Kowartowski zmarł w 1885 r. w Łęcznej, gdzie też został pochowany na kirkucie żydowskim. Jego syn Sucher Ber Kowartowski od 1897 do 1923 r. sprawował funkcję rabina w Dubience. Po śmierci Kowartowskiego miejscowi Żydzi przez kilka lat nie mieli oficjalnego duchownego, a jego obowiązki do 1889 r. pełnił Chaim Szyja Biderman – członek Dozoru Bożniczego. Za swój urząd dostawał roczne wynagrodzenie w wysokości 150 rubli.

Kolejnym rabinem łęczyńskim został Icek-Ber Arkow z Siedlec, jednak krótko sprawował swój urząd. O posadę rabina ubiegał się dwukrotnie, urodzony w Łęcznej w 1862 r., Chil Litman. Ukończył on szkołę miejską, a także pracował jako kancelista w magistracie łęczyńskim, gdzie był odpowiedzialny za spisywanie dokumentów dotyczących miejscowych Żydów. Jednakże jego kandydatura została odrzucona zarówno w 1887  jak i w 1893 roku.

Rabinem został więc Lipa Ringelhajm, który szybko zyskał wielu przeciwników, gdyż zażądał znacznego podwyższenia swojej pensji. Skutkiem tego były ostre wystąpienia łęczyńskich chasydów, którzy oskarżali Ringelhajma przed władzami rosyjskimi, że zajmuje się nielegalnym poradnictwem religijnym, na którym się dorabia, a także, że jest zachłanny na pieniądze. W 1890 r. takie zażalenie zgłosił przed lubelskim gubernatorem łęczyński chasyd Mordko Szajman. Sprawa została przekazana do naczelnika powiatu lubartowskiego. Władze popierały Ringelhajma i sprawę orzekły na jego korzyść, a winą za konflikt zostali obarczeni łęczyńscy chasydzi, którzy uważani byli za „sektę wrogą rosyjskiemu imperium”. Powodem takiego finału sprawy miała być wrogość, jaką chasydzi żywili do wykształconego i lojalnego wobec władz rabina. W 1892 r. po raz wtóry wpłynęło zażalenie na Ringelhajma, tym razem od Josefa Goldfarba oraz Nojecha Frochtmana, którzy również oskarżyli rabina o wyłudzanie pieniędzy, a także poprosili o zdjęcie go z posady. Tym razem rabinowi została udowodniona wina i w 1893 r. stracił swoje stanowisko.

Na jego miejsce nie brakowało kandydatów, do których należeli: Chil Litman, Lejzor-Izrael Kirszenbaun wywodzący się z Radomia, Jankiel Leder z Brzezin koło Łodzi, Szmul Symucha Gutfinger pochodzący z Lublina, a także Juda Newler z Bajewa. 87 głosami ze 112 zadecydowano, że nowym rabinem zostanie urodzony w 1861 roku Lejzor-Izrael Kirszenbaun. Pełnił swoją funkcję do 1907 roku. Ponieważ władze rosyjskie wymagały od rabinów znajomości języka rosyjskiego, w 1885 r. Kirszenbaun ukończył trwający dwa lata kurs języka rosyjskiego dla nauczycieli szkół elementarnych; pełnił prawdopodobnie rolę żydowskiego nauczyciela w Łęcznej, a także mógł prowadzić prywatny cheder. W 1893 r. Kirszenbaun zdał egzaminy z prawa rabinackiego i państwowego. W 1907 r. wyjechał do Wieniawy, gdzie został rabinem urzędowym. Po 1917 r., gdy Wieniawa została wcielona do Lublina, Kirszenbaun został członkiem lubelskiego rabinatu. Umarł w marcu 1942 r. zagazowany razem z tysiącami lubelskich i wieniawskich Żydów w Bełżcu.

Następcą Kirszenbauna został zięć Bidermana – Henoch Gringlas, który nie cieszył się przychylnością łęczyńskich Żydów. Oskarżano go o wyłudzanie pieniędzy, a także o nieuczestniczenie w obrzezaniach oraz niedokonywanie wpisów do ksiąg metrykalnych. Jako następcę Gringlasa widziano Abrahama-Rachmila Bromberga, który w 1906 r. zajął się posługą religijną. Gdy Żydzi stanęli w opozycji do Gringlasa, ten wystosował skargę na Bromberga do gubernatora lubelskiego, jakoby buntował on gminę przeciw urzędowemu rabinowi. Abraham-Rachmil Bromberg urodził się w 1879 roku. Przybył na Lubelszczyznę pod koniec XIX w. w poszukiwaniu pracy. Przez krótki czas był rabinem w Kamionce koło Lubartowa, a później, tłumacząc się złym stanem zdrowia, przeniósł się do Firleja, gdzie był duchownym w latach 1901–1906. Następnie osiedlił się w Łęcznej, skąd pochodziła jego małżonka – wnuczka Chaima Borucha Kowartowskiego. Po przybyciu do Łęcznej Bromberg kupił dom i zajął się handlem. Był jednak traktowany przez wielu Żydów zamieszkujących Łęczną jako dziedzic Kowartowskiego, dlatego też zwracano się do niego o porady religijne. Od czasu do czasu zajmował się także prywatnym nauczaniem jako mełamed w domach bogatszych łęczyńskich Żydów. Zwolennicy Bromberga stanowili zamożną mniejszość, do której należeli kupcy łęczyńscy: bracia Icek i Dawid Handelsmanowie oraz Chaskiel Geldman.

Podczas jarmarku łęczyńskiego w 1907 r. zwolennicy Gringlasa zaczęli zbierać podpisy pod wnioskiem do gubernatora lubelskiego o wysiedlenie Bromberga z Łęcznej. Jednakże zwolennicy Bromberga wysłali do Lublina pismo z oskarżeniami o buntowanie biedoty żydowskiej przeciw bogaczom. W 1908 r. Bromberg wyjaśnił w liście do gubernatora, że nigdy nie występował przeciw władzom i innym rabinom. Jako dowód przedstawił opinię lubartowskiego rabina Szlomy Puda, który przyznał, że Bromberg nigdy nie występował przeciw lubartowskim duchownym. Władze rosyjskie skierowały sprawę do rabinów urzędowych Włocławka i Warszawy. W 1910 r. spór zakończył się pomyślnie dla Abrahama-Rachmila Bromberga i podczas wyborów to on został rabinem w Łęcznej.

W połowie lat 20. XX w. pojawił się pretendent na stanowisko rabina – Josef Berson – nazywany w oficjalnych dokumentach „samozwańczym rabinem”. Konflikt pomiędzy Bersonem a Brombergiem zszedł na drugi plan podczas II wojny światowej. Abraham Rachmil Bromberg był ostatnim rabinem w mieście, a swoją funkcję pełnił do śmierci z przyczyn naturalnych w 1939 roku[1.1].

W okresie międzywojennym Łęczna była typowym sztetlem – niewielkim miastem zamieszkiwanym w ponad połowie przez ludność żydowską. W 1922 r. w mieście mieszkało 1617 Żydów. Gmina w Łęcznej miała posiadała: synagogę (wartość 15 mln marek polskich), dom modlitwy (5 mln), łaźnię (50 tys.), dom przedpogrzebowy (30 tys.), kirkut, sklep (500 tys.). Łącznie majątek gminy został wyceniony na 20 mln 580 tys. marek polskich. W skład zarządu gminy w 1922 r. wchodził Szol Bromberg (jako przewodniczący) oraz Chaim Lichtenberg. Nieznane jest nazwisko trzeciego członka zarządu. W 1927 r. w skład zarządu wchodzili: Szol Bromberg (jako prezes), Lejb Kowartowski, Chaim Joel Lichtenberg oraz Jankiel Puterman jako członkowie. Sekretarzem był Hersz Wajsman. W następnym roku stanowisku prezesa objął Lejb Kowartowski, a na jego miejsce wszedł jako członek Abram Edelsberg. W 1936 r. w wyniku ostatnich wyborów do zarządu gminy wybranych zostało 8 osób: Josef Rabinowicz, Rachmil Elenbogien, Abram Cederbaum, Chaim Icek Frochtman, Icek Frydman, Chaim Edelsztajn, Jankiel Borensztej oraz Chaim Lejzor Perelman. Zarząd składał się z 4 ortodoksów, 2 syjonistów ogólnych, syjonisty rewizjonisty oraz folkisty.

W międzywojniu w mieście działały aktywnie żydowskie partie i organizacje polityczne. Jeszcze przed I wojną światową w Łęcznej powstała komórka lewicowego Bundu. W 1919 r. powstała Organizacja Żydów Ortodoksyjnych[1.2]. Pod koniec lat 20. XX w. została utworzona Poalej Syjon – Lewica, a także syjonistyczno-ortodoksyjna partia Mizrachi i Poalej Syjon – Prawica. Na początku lat 30. XX w. powstała komórka Organizacji Syjonistów Rewizjonistów. Od 1924 r., w środowisku żydowskich rzemieślników działał Związek Zawodowy Robotników Przemysłu Odzieżowego, pozostający pod wpływem Bundu. Istniał także Związek Rzemieślników Żydów.

W pierwszych wyborach do Rady Miejskiej miasta, które miały miejsce w 1919 r. zwyciężyły ugrupowania żydowskie. Aby zapobiec kolejnym zwycięstwom ugrupowań żydowskich, w 1927 r. do Łęcznej przyłączono wieś Kolonia Trębaczów. Spowodowało to zwiększenie liczby ludności polskiej. W wyborach z 26.06.1927 r. na 12 radnych 7 było pochodzenia żydowskiego. Byli to: Judka Korn, Szol Bromberg, Rachmil Elenbogien, Chaskiel Geldman, Dawid Sztrejcher, Chaim Josef Najszteter oraz Jankiel Frydman.

W Łęcznej funkcjonowało też wiele prywatnych chederów, gminna Talmud-Tora, a także ortodoksyjna szkoła dla dziewcząt Bet Jaakow, działająca pod auspicjami Agudy. Istniały tu także młodzieżowe organizacje syjonistyczne, m.in. Stowarzyszenie Młodzieży Żydowskiej im. Trumpeldora. W 1918 r., tuż po odzyskaniu niepodległości, w Łęcznej utworzono bibliotekę żydowską, prowadzącą działalność kulturalno-oświatową i organizującą m.in. takie imprezy jak bale purymowe, zabawy chanukowe, konkursy, wieczory poetyckie i odczyty.

W latach 30. XX w. miasto nie posiadało wystarczającej ilości wodociągów. Dlatego też Żydzi przywozili wodę beczkami ze stoku w Starej Wsi. W mieście słabo rozbudowana była sieć służby zdrowia. Na terenie Łęcznej praktykę lekarską prowadziło 4 Żydów oraz 5 Polaków. W tym okresie praktykę lekarską prowadziła dentystka Estera z Mandeltortów Minc. Wcześniej praktykę lekarską prowadził Berensztajn. Sanitariuszem miejskim przy Kasie Chorych był Szloma Mandeltort. Działał także żydowski Bank Handlowy i Kredytowy. W 1935 r. w Łęcznej mieszkało 1889 Polaków i 2273 Żydów (54% ogółu).

We wrześniu 1939 r. Łęczna znalazła się pod okupacją niemiecką. Niemcy wprowadzili w mieście godzinę policyjną dla Polaków i Żydów. Pod koniec 1939 r. wydano zarządzenia dotyczące obowiązku noszenia żółtej gwiazdy, a następnie opaski z Gwiazdą Dawida. Żydzi nie mieli wstępu do nieżydowskich kawiarni, hoteli czy zakładów fryzjerskich. W wyniku zarządzenia Heydricha z 07.01.1940 roku rozpoczęto koncentrację ludności żydowskiej w getcie.

W lutym, na obszarze Rynku III, w okolicach synagogi powstało otwarte, nieogrodzone getto, w którym znalazło się łącznie ok. 3 tys. osób – oprócz mieszkańców miasta także kilkuset uchodźców z innych ośrodków. Nadzorcami getta byli Ukraińcy przeszkoleni w obozie SS w Trawnikach, w getcie działała też żydowska Służba Porządkowa w składzie: Josef Hochzynger, Aron Fejn, Berek Borensztejn, Hersz Rabinowicz, Majer Dawid Altman, Anczel Epelbaum, Aron Reichsztein, Leizor Frydman, Finkielsztein, Jakub Goldberg, Abram Blones, Szmul Wajnmus, Icek Dawid Hochzynger, Moszek Szmul Wejsmerder, Moszek Josef Zylbersztejn, Symcha Bawnik, Lejzor Giertner, Hersz Borensztein oraz Wolf Finkelsztejn. Na czele Służby Porządkowej stał Szmul Puterman.

W styczniu 1940 r. Niemcy utworzyli Radę Żydowską – Judenrat. Rada składała się z 12 osób. Najstarszy członek Judenratu liczył 60 lat, najmłodszy – 23 lata. Reszta członków Rady przekroczyła 50 rok życia. Pięciu z nich było kupcami, pozostali to krawcy, stolarz, powroźnik i piekarz. Funkcję przewodniczącego Judenratu objął Icek Chaim Frochtman – krawiec, lat 50; zastępcą był Józef Dawid Rabinowicz (lat 60). Pozostali członkowie to: Rachmil Elenbogen (lat 55), Icek Frydman (lat 53), Jankiel Borensztejn (lat 57), Chil Zylbersztejn (lat 44), Chaim Edelsztejn (lat 44), Abram Cederbaum (lat 50), Chuna Fiszman (lat 47), Moszek Wolf Cukierman (lat 54), Judka Izrael Grinbaum (lat 59) oraz Motel Rochman (lat 47). Miejsce Rachmila Elenbogena zajął w 1941 r. Mosze Nachman Bromberg (lat 23).

Na wiosnę 1940 r. młodych Żydów zdolnych do pracy osadzono w obozie pracy w Milejowie. Pracowali oni przy budowie drogi Milejów – Łęczna. Ich praca zabierała 11 godzin dziennie. Robotnicy pracowali prymitywnymi narzędziami bądź gołymi rękami.

Przez cały 1941 r. getto nie posiadało płotu, który oddzielałby ludność żydowską od polskiej. Powstał on dopiero na początku 1942 r. z chwilą rozpoczęcia „Akcji Reinhard”. Judenrat na polecenie władz okupacyjnych dostarczał robotników do obozu pracy w Bełżcu. Opiekę nad robotnikami sprawował na polecenie Judenratu dr med. Adolf Izrael Flater. W ten sposób Judenrat przyjął pieczę nad 400 robotnikami.

W maju 1940 r. w Generalnym Gubernatorstwie powstała Żydowska Samopomoc Społeczna. W lipcu 1940 r. powstał w Łęcznej komitet terenowy tejże Samopomocy. Na jego czele stał Icek Zylberstein – handlarz. Inni członkowie to: Mendel Cukierman – kantor, Mordko Josef Weinfeld – kupiec, Berek Halpern – kupiec oraz Hersz Frochmann – nauczyciel. Komitet miał za zadanie rozdzielać odzież oraz zapomogi pieniężne, poszukiwał zaginionych, ustalał adresy krewnych, rozdawał leki i organizował pomoc medyczną. Również w maju 1940 r. powstała żydowska służba sanitarna, której członkami byli: Abram Mendel Fajnkielsztejn, Abram Josek Goldzach, Jojna Chaskiel Fajnszmidt, Chaim Zbar, Sara Goldbat oraz Dawid Altman. Sanitariuszami byli Motel Borensztejn oraz Iser Wejnberg. W lipcu 1941 r. powstała kuchnia ludowa, która dostarczała posiłki dla 200 osób.

W okresie od marca do lipca 1942 r. do getta w Łęcznej przybyli Żydzi ze Słowacji, Protektoratu Czech i Moraw. W getcie znaleźli się także Żydzi niemieccy. W marcu 1941 r. w getcie więziono 2191 osób, w kwietniu 1942 r. – 2250, w październiku 1942 r. – 3000 Żydów.

Największa grupę w getcie stanowili rzemieślnicy. Obecni w nim byli także przedstawiciele wolnych zawodów. Szczyty społeczne zajmowali członkowie Judenratu, policji żydowskiej, lekarze oraz spekulanci. Na terenie getta funkcjonowała synagoga. Nie wiadomo jednak, czy ktoś sprawował funkcję duchownego po śmierci rabina Bromberga w 1939 roku.

Pierwszy transport do niemieckiego obozu śmierci w Sobiborze miał miejsce 25.10.1942 roku. Liczył on ok. 3 tys. ludzi. Składał się głównie z osób starszych i dzieci. W grudniu 1942 roku w obozie pracy w Trawnikach zginęły 3 osoby pochodzenia żydowskiego. We wrześniu 1943 r. Niemcy zamordowali 23 Żydów przy ul. Kanałowej oraz 50 przy ul. Łańcuchowskiej. W Jom Kipur w 1943 r. Niemcy wymordowali ok. 970 Żydów. Tak opisuje to wydarzenie Wojciech Wieczorek, autor Szkiców z prowincji:

Tuż obok bożnicy znajdował się dość spory plac, urywający się z jednej strony głębokim parowem, wyżłobionym od niepamiętnych czasów przez deszcze i roztopy i schodzącym do szosy lubelskiej, w dolinie Świnki. Nad ten właśnie parów niemalże czwórkami, wyprowadzano Żydów z getta, a następnie postawiony na placu karabin maszynowy dopełniał reszty. Zabijano także indywidualnie, zwłaszcza w późniejszej fazie mordu, przy przeszukiwaniu zakamarków getta i dobijaniu tych, którzy usiłowali się gdzieś ukryć. Na skłębione zaś w parowie martwe ciała rzucano od czasu do czasu, dla pewności ręczne granaty, zanim odkomenderowani do tego celu policjanci żydowscy nie przerzucili ich warstwą ziemi. Tych policjantów też zresztą zabito, ale później”[1.3].

Pod koniec 1944 r. w Łęcznej mieszkało 2,5 tys. osób. Liczba ta stanowiła 60% przedwojennej liczby obywateli miasta. W trakcie okupacji niemieckiej zginęło ok. 2,5 tys. łęczyńskich Żydów.

Bibliografia

• Chrzanowska A., Opłakiwanie łęczyńskich Żydów, „Merkuriusz Łęczyński” 2002, nr 15.
• Horoch E., Łęczna – spojrzenie w przeszłość miasta, „Merkuriusz Łęczyński” 1997.
• Horoch E., Łęczna w okresie II Rzeczypospolitej, [w:] Łęczna – studia z dziejów miasta, red. E. Horoch, Łęczna 1989.
• Kiełboń J., Z dziejów łęczyńskich Żydów, „Merkuriusz Łęczyński” 1993.
• Kieres-Kramek M., Łęczna w blasku szabasowych świec, Łęczna 2008.
• Kubiszyn M., Łęczna, [w:] Śladami Żydów. Lubelszczyzna, Lublin 2011, ss. 263–269. 
• Kuwałek R., Łęczyńscy rabini na przełomie XIX i XX wieku, „Merkuriusz Łęczyński” 1998, nr 11.
• Leczna, [w:] Pinkas hakehillot Polin: entsiklopedyah shel ha-yishuvim ha-Yehudiyim le-min hivasdam ve-`ad le-ahar Sho'at Milhemet ha-`olam ha-sheniyah, t. 7, red. A. Wein, Jerusalem 1999, ss. 287–289.
• Lenczna, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, red. S. Spector, G. Wigoder, t. 2, New York 2001, s. 718.
• Lewandowski J., Z dziejów Łęcznej w latach 1915–1918, [w:] Łęczna – studia z dziejów miasta, red. E. Horoch, Łęczna 1989.
• Leśniewska E., Bramy Czasu – żydowskie zabytki sakralne i obrzędowe, Łęczna 1999.
• Leśniewska E., Powinności mieszczan w XIX wieku i zniesienie stosunków dominialnych, [w:] Łęczna – studia z dziejów miasta, red. E. Horoch, Łęczna 1989.
• Marszałek J., Łęczna w latach wojny i okupacji, [w:] Łęczna – studia z dziejów miasta, red. E. Horoch, Łęczna 1989.
• Mencel T., Jarmarki łęczyńskie w XVII–XIX w., [w:] Łęczna – studia z dziejów miasta, red. E. Horoch, Łęczna 1989.
• Rodak M., Żydzi łęczyńscy okresu międzywojennego, „Merkuriusz Łęczyński” 2003, nr 16.
• Sygowski P., Łęczna, cmentarz żydowski – macewy, Lublin 1992 [maszynopis].
• Szczygieł R., Powstanie miasta Łęczna i jego rozwój do końca XVI wieku, [w:] Łęczna – studia z dziejów miasta, red. E. Horoch, Łęczna 1989.
• Trzciński A., Śladami zabytków kultury żydowskiej na Lubelszczyźnie, Lublin 1990.
• Wiśniewski S., Łęczna w okresie powstań narodowych, [w:] Łęczna – studia z dziejów miasta, red. E. Horoch, Łęczna 1989, s. 141.
• Witusik A. A., Łęczna w XVII i XVIII w., [w:] Łęczna – studia z dziejów miasta, red. E. Horoch, Łęczna 1989.
• Wrona J., Łęczna w Polsce Ludowej, [w:] Łęczna – studia z dziejów miasta, red. E. Horoch, Łęczna 1989.