Pierwsi Żydzi pojawili się w Mogielnicy w 1777 roku. Od końca XVIII w. w mieście istniała gmina żydowska, która w 1808 r. liczyła 208 osób, stanowiąc 33,4% populacji. W połowie XIX w. Żydzi stanowili już większość mieszkańców[1.1].

W XIX w. Mogielnica stała się ważnym ośrodkiem chasydyzmu. W 1828 r. Chaim Meir Jechiel Szapira, prawnuk Magida z Kozienic, założył w miasteczku swój dwór oraz ustanowił jesziwę. Przyciągnęło to do miejscowości setki chasydzkich pielgrzymów, co z kolei przyczyniło się do rozwoju gospodarczego. Po śmierci Chaima w 1849 r. jego syn Jakub Izaak Szapira założył nowe ośrodki dynastii kozienicko-mogielnickiej w Błędowie, Grodzisku i Piasecznie (na warszawskim cmentarzu żydowskim przy ul. Okopowej znajduje się jego ohel. W połowie XIX w. w Mogielnicy powstała drewniana synagoga, jedna z najpiękniejszych w regionie, która przetrwała do II wojny światowej.

Wielu Żydów mogielnickich zajmowało się rzemiosłem, zwłaszcza szewstwem i garbarstwem (zresztą garbarze dostarczali skórę szewcom). W 1857 r. w miasteczku żyło 1202 Żydów. Pod koniec XIX w. zaznaczyła się obecność syjonistów.

W 1921 r. liczba Żydów wzrosła do 2722. Ich sytuacja w okresie międzywojennym była ciężka, ze względu na kryzys gospodarczy oraz rosnący antysemitym. Oprócz partii syjonistycznych, w mieście działały Aguda i Bund. Funkcjonowały szkoły Tarbutu, Jawne oraz Bet Jaakow. W 1939 r. mogielnicka gmina żydowska liczyła blisko 3 tys. członków.

Niemcy zajęłi Mogielnicę 8 września 1939 roku. Tego samego dnia spalili drewnianą synagogę. W październiku 1939 r. utworzyli Judenrat, który obarczono obowiązkiem dostarczania pracowników przymusowych oraz odpowiedzialnością za 1500 żydowskich uchodźców, którzy pojawili się w mieście. Utworzono getto. W dniach 27–28 lutego 1942 r. Żydzi z Mogielnicy zostali wywiezieni do getta warszawskiego, gdzie podzielili los innych uwięzionych.

Nota bibliograficzna

• Mogielnica, [w:] Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, red. Sh. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 840.
• Sefer izkor Mogielnica-Bledow, red. I. Zonder, Tel Awiw 1972.