Pierwsze wzmianki o Żydach w Modliborzycach pochodzą z połowy XVII wieku, choć osadnictwo żydowskie – na szerszą skalę – nastąpiło dopiero na przełomie XVII i XVIII stulecia. W 1674 r. mieszkało tu 34 Żydów, stanowiących ponad 20% populacji[1.1].

W XVII i XVIII w. nastąpił szybki rozwój demograficzny miejscowej społeczności żydowskiej. W latach 60. XVIII w. mieszkało tu już ok. 350 osób wyznania mojżeszowego. W tym okresie w Modliborzycach zbudowano murowaną synagogęz. Prawdopodobnie wkrótce potem powstała tu zorganizowana gmina.

Pomimo że w latach 1823–1862 w Modliborzycach położonych w 21-wiorstwowym pasie przygranicznym obowiązywał zakaz osiedlania się osób wyznania mojżeszowego, w XIX w. miejscowa społeczność przeżywała okres szybkiego wzrostu demograficznego. W 1827 r. notowano 312 Żydów. Pod koniec lat 90. XIX stulecia Żydzi stanowili już ponad 45% mieszkańców osady[1.2]. Podobnie jak w wielu innych miejscowościach, głównym źródłem utrzymania ludności żydowskiej były handel i rzemiosło.

Na początku lat 20. XX w. Żydzi stanowili ponad połowę mieszkańców Modliborzyc. W 1921 r. było ich 957 na 1913 mieszkańców. Pod zarządem gminy znajdowały się: synagoga, mykwa, rzeźnia rytualna, przytułek dla ubogich oraz cmentarz. Działało także kilka domów modlitwy. Pomimo trudnych warunków w mieście istniały partie polityczne i organizacje społeczno-oświatowe. Aż do połowy lat 30. XX w. we władzach gminy dominowali ortodoksi, jednak w czasie wyborów w 1936 r. przewagę zdobyli przedstawiciele środowisk syjonistycznych.

We wrześniu 1939 r. miasteczko znalazło się pod okupacją niemiecką. W marcu 1941 r. pojawiła się w nim grupa 1031 Żydów wysiedlonych z Wiednia, jednak wkrótce część z nich zmarła z powodu chorób i głodu. W czerwcu 1942 r. w getcie znajdowało się łącznie ok. 2,2 tys. osób. Likwidacja getta miała miejsce 19 października 1942 roku. Wszyscy Żydzi z Modliborzyc zostali przesiedleni do getta w Kraśniku, skąd następnie wywieziono ich do obozu zagłady w Bełżcu. W czasie okupacji Niemcy zniszczyli wszystkie obiekty należące do gminy.

Nota bibliograficzna

  • Jagielski J., Bergman E., Zachowane synagogi i domy modlitwy w Polsce, Warszawa 1996, s. 88.
  • Kubiszyn M., Modliborzyce, [w:] Śladami Żydów. Lubelszczyzna, Lublin 2011, ss. 291–293.
  • Modliborzyce, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, red. S. Spector, G. Wigoder, t. 2, New York 2001, s. 835.
  • Modliborzyce, [w:] Pinkas hakehillot Polin: entsiklopedyah shel ha-yishuvim ha-Yehudiyim
    le-min hivasdam ve-`ad le-ahar Sho'at Milhemet ha-`olam ha-sheniyah,
    red. A. Wein, Jerusalem 1999, ss. 294–295.
  • Trzciński A., Śladami zabytków kultury żydowskiej na Lubelszczyźnie, Lublin 1990.
Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Trzciński A., Śladami zabytków kultury żydowskiej na Lubelszczyźnie, Lublin 1990, s. 26.
  • [1.2] Jagielski J., Bergman E., Zachowane synagogi i domy modlitwy w Polsce, Warszawa 1996, s. 88.