Pierwsze informacje na temat ludności żydowskiej w Ołpinach pochodzą z 1785 r., dotyczą one ilości wyznawców judaizmu zamieszkujących wieś, było ich tylko dziewięciu[1.1]. W 1835 r. liczba Żydów zwiększyła się, na terenie parafii ołpińskiej zamieszkiwało ich już 199.

Od 1870 r. istniała we wsi żydowska gmina wyznaniowa, licząca 477 członków. W Ołpinach znajdował się okręg metrykalny, wieś podlegała okręgowi sądowemu w Jaśle. Do gminy należało jeszcze kilka mniejszych miejscowości takich jak: Brzyska, Czermna, Harklowa, Kłodawa, Lipnica Dolna, Ołpiny, Swoszowa, Szerzy-Ujazd, Żurowa. W tym czasie społeczność żydowska posiadała synagogę, rabina, cmentarz[1.2]. Cmentarz powstał w II poł. XIX w., odległości około 1,5 km od centrum wsi, na powierzchni 0,2 ha. Gminę stać było na opłacenie rabina i stowarzyszenie charytatywne. Dziesięć lat później w samej wsi Ołpiny mieszkało 232 Żydów. Stanowili tym samym prawie połowę wszystkich wyznawców judaizmu należących do gminy wyznaniowej Ołpiny, do której w 1886 r. należało 489 osób.

W 1900 r. do gminy żydowskiej zapisanych było 521 osób, w tym 257 żyło w Ołpinach. W tym czasie nie posiadali własnego rabina. Nie wiadomo czy społeczność żydowska była na tyle biedna, że nie było ich stać na opłacanie rabina, czy też powód był zupełnie inny[1.3]. 

Liczba Żydów w gminie od początku XX w., do wybuchu II wojny światowej nieznacznie, ale jednak się zmieniała. Do wybuchu I wojny światowej wzrosła do 300 Żydów we wsi. W roku 1910 r. mieszkało tu 348 Żydów, stanowili oni 11,8%, a w całej gminie wyznaniowej było ich 429 i stanowili 5,2% całej ludności (8327 osób). W okresie dwudziestolecia międzywojennego liczba Żydów zmalała, w 1921 r. gmina liczyła 361 Żydów - stanowili oni 3% ogółu ludności (12 281), w samych Ołpinach było ich 185, stanowili 6,9% wszystkich mieszkańców (2674)[1.4], a przed wybuchem II wojny światowej 170. Powyższe dane wskazują, że w 1910 r. 19% członków gminy żydowskiej mieszkało poza Ołpinami, natomiast w 1921 r. aż 49%.

Zmiany we wsi przyniosła I wojna światowa, 43 mężczyzn powołano do armii austriackiej. Na terenie Ołpin miały miejsce zbrojne działania, tędy przebiegał front. Raz wieś znajdowała się po stronie rosyjskiej, raz po austriackiej. Do pierwszych walki artyleryjskich doszło 29 IX, do kolejnych 1 i 13 XII 1914 r. Rosjanie zajmowali wieś do wiosny 1915 r. Ołpiny najbardziej przeżyły bitwę w maju 1915 r., kiedy to spłonął kościół parafialny.

Ciekawostką może być, że Żydzi z Galicji walczyli w armii austriackiej, stanowiąc około 3% żołnierzy. Zapewne w oddziałach walczących na terenie Galicji procent Żydów był nieco wyższy niż średnia dla całej monarchii. W Galicji znajdowały się i znajdują się cmentarze wojskowe kryjące zwłoki żydowskich żołnierzy w miejscowościach takich jak: Biecz, Bochnia, Bobowa, Brzesko, Gorlice, Grybów, Jasło, Krosno, Kraków-Podgórze, Niepołomice, Myślenice, Ołpiny, Tarnów, Tuchów, Zakliczyn. Z owych 9 żydowskich cmentarzy wojennych 4 nie zachowały się, gdyż zostały zupełnie zniszczone wraz z całymi kirkutami (Biecz, Myślenice, Ołpiny, Tuchów).

Z okresu dwudziestolecia międzywojennego dysponujemy dokumentami przedstawiającym świadectwa handlowe i przemysłowe wykupione przez ludność żydowską z różnych gmin wyznaniowych w województwie krakowskim, według tych danych w Krakowskiej Izbie Przemysłowo-Handlowej nie wystawiono żadnego świadectwa dla Ołpin.

W latach 20-tych XX w. asesorem gminy żydowskiej w Ołpinach był Salomon Feogenbaum[1.5].

Wyniki wyborów do gmin wyznaniowych żydowskich w latach 1919-1926, wybory w kahale w Ołpinach odbyły się 1 II 1925 r., wśród członków gminy do głosowania było uprawnionych 70 osób. W wyborach wygrali ortodoksi otrzymując 5 mandatów, pozostałe ugrupowania nie uzyskały żadnego mandatu, byli wśród nich: syjoniści, postępowi i bezpartyjni. Wśród członków władzy kahalnej zostali wymienieni: Benjamin Zinger i Józef Mendel. 

W dwudziestoleciu międzywojennym jedyną siłą polityczną w gminie wyznaniowej w Ołpinach byli ortodoksi. W okresie międzywojennym w centrum wsi powstała synagoga, mały budynek parterowy, który przetrwał II wojnę światową. Po wojnie znajdował się w nim warsztat naprawy maszyn rolniczych.

W latach 1922-26 Ołpiny należały do sądowego okręgu w Jaśle. Utrzymywali się głównie z handlu, rzemiosła i usług. Według układu sił politycznych w gminach wyznaniowych po wyborach do kahału w latach 1919-1925 wynika, że 100% mandatów była w rękach ortodoksów[1.6].

W pamiętniku Floriana Niziołka znajduje się opis życia we wsi, niewielki fragment wspomina o wspólnej koegzystencji chrześcijan i Żydów. Autor opisuje biedę panującą we wsi. Większość domów była drewniana, tylko kilka budynków zbudowano z cegły. Do nich zaliczał się kościół, szkoła, plebania, bożnica, dwa sklepy, piekarnia i karczma. Dachy budynków pokryte były gontami, papą, blachą lub eternitem. Domy w centrum wsi zamieszkiwała w większości ludność żydowska, która zajmowała się przeważnie handlem, prowadząc sklepy z różnymi materiałami, ale także handlem obwoźnym. Handlowali bydłem, końmi, zbożem i nie tylko.  Według autora pamiętnika stanowili oni we wsi całkiem sporą, zwartą grupę mieszkańców. Zajmowali oni trzydzieści pięć budynków.

W książce adresowej Polski dla handlu, przemysłu, rzemiosła i rolnictwa z 1929 r. można znaleźć fragment poświęcony Ołpinom. Z zawartych tam informacji wynika, że Ołpiny były wsią z siedzibą gminy, podlegającą sądowi powiatowemu i okręgowemu w Jaśle. W 1929 r. we wsi mieszkało 2674 mieszkańców. Znajdował się w niej jeden kościół, jedna synagoga i klasztor dominikanek. Wśród mieszkańców był jeden właściciel ziemski Jan Rogawski; bednarze: Izaak Hochborger, R. Meth, S. Pacher, I. Rotenberg, Ch. Steindling, J. Goldberg; cieśle: K. Porębka, F. Ziomek; kamieniołomy i zakład kamieniarski Ksaw Gurbisz; kołodzieje A. Gurbisz; kowal J. Augustyn; krawcy: J. Malik, J. Pacher, Wł. Wójcik; młyn Michał Niziołek; murarz S. Mężyk, W. Niziołek; piekarze: S. Klotz, J. Kriel; restauracje prowadzili: R. Goldberg, M. Korfeld, B. Zinger; sklepy z różnymi towarami prowadzili: I. Korfeld, T. Seltenreich, W. Urban; rzeźnik J. Gogola; skóry S. Lichtman; stolarze: R. Gabryyel, J. Kus, K. Solarz; szewcy: M. Duran, J. Kalisz, J. Mikruł, L. Poręba; tytoniowe wyroby J. Stieglitz.

W parafiach powiatu jesielskiego w 1938 r. było 6284 Żydów, duża część z nich zamieszkiwała w Jaśle (2639) i Brzostku (580) oraz w dawnych miasteczkach regionu: Nowym Żmigrodzie (1460), Osieku (307), Jodłowej (232), Kołaczycach (190), Dębowcu (64). Stanowiło to blisko 90 % całej liczby Żydów na tym terenie. W środowisku wiejskim żyło ich znacznie mniej, około 10 %, z czego najwięcej mieszkało w Ołpinach (180), Sławęcinie (77), Harklowej (66) i Brzyskach (64)[1.7].

W 1939 r. we wsi Ołpiny mieszkało 170 Żydów, stanowili oni tylko 5% wszystkich mieszkańców. Wybuch II wojny światowej przyniósł Żydom prześladowania. Bardzo szybko ich życie ograniczone zostało różnymi zakazami. W pierwszych tygodniach wojny przeprowadzono rejestrację Żydów, zarządzono zakaz słuchania radia i odebrano radioodbiorniki, narty i buty narciarskie[1.8]. Zabroniono, jak w całej Polsce zmiany miejsca zamieszkania, podróżowania publicznymi środkami transportu. Żydzi nie mogli działać w stowarzyszeniach politycznych, kulturowych, ani oświatowych. Mieli obowiązek kłaniania się hitlerowcom. Oczywiście prześladowanie Żydów, jak wszędzie podczas okupacji, miało różne rozmiary i nasilenie. Zapędzano ich do ciężkich robót, musieli oddać okupantowi wszystkie cenne rzeczy.

Latem 1942 r. wywieziono Żydów z Ołpin do gett, jedne źródła wspominają o Rzepienniku Strzyżewskim, gdzie gromadzono wyznawców judaizmu z całej okolicy. Części z nich rozstrzelano w sierpniu 1942 roku. Inne źródła wskazują, że Żydów z Ołpin przeniesiono do getta w Gorlicach. Część z nich zginęła w Gorlicach i Stróżówce, część trafiła do obozu zagłady w Bełżcu. W pobliskiej Żurowej jesienią 1943 r. okupanci zamordowali 5 Żydów koło cmentarza, podobno pochodzących z Dynowa, zaś pod Skałą Borówką – 9 Żydów, natomiast w Swoszowej w 1942 r. 6 Żydów i pomagającego im Polaka[1.9].

Na terenie ziemi jasielskiej znajduje się wiele miejsc eksterminacji Żydów i cmentarzy m.in. w Bieczu, Jaśle, Krajowicach, Ołpinach, Hałbowie i Warzycach. Niewiele tutejszych Żydów przeżyło. Na terenie tym okupanci dokonali niemal całkowitej likwidacji Żydów. Początkowo gromadzono ich w gettach w Jaśle, Brzostku, Jodłowej, Kołaczycach, Żmigrodzie, Osieku i Ołpinach.

Źródła

• Bartosz A., Żydowskie cmentarze wojenne w Beskidach, "Zeszyt Krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego Płaj", 5, Warszawa, s. 73
• Burchard P., Pamiątki i zabytki Kultury Żydowskiej w Polsce, Warszawa 1990, s. 217-218.]].
• Potocki A., Żydzi w Podkarpackiem, Rzeszów 2004, s. 120. 
• Olszczański T.A. (red.), Żydzi w Karpatach Beskid Niski-Bieszczady-Pogórze, Towarzystwo Karpackie, Warszawa 1991, s. 39.
• Samsonowska K., Wyznaniowe Gminy Żydowskie i ich społeczności w województwie krakowskim (1918-1939), Kraków 2005, s. 192.