Osada Różan istniała już w okresie wczesnego średniowiecza. Pierwotnie znajdowała się w granicach Ziemi Zakroczymskiej. W 1378 r. nadano jej przywilej lokacyjny. W 1403 r. książę mazowiecki Janusz I potwierdził go i rozszerzył, nadając miastu prawo chełmińskie. Od XV w. Różan był ośrodkiem powiatu sądowego, starostwa oraz stolicą tzw. Ziemi Różańskiej, którą nazywano także Ziemią Makowską. W 1564 r. liczył 330 domów.

W 1581 r., kiedy ustanowiono skład soli dla północnego Mazowsza, działały wówczas w mieście cechy: tkaczy, sukienników, krawców, kuśnierzy, szewców, bractwo rolnicze. Kupcy prowadzili handel głównie zbożem i płodami leśnymi (drewno, smoła, popiół, wosk, miód, skóry). Rozkwit miasta trwał do połowy XVII wieku.

Miasto zostało zniszczone w czasie wojny polsko–szwedzkiej (1655–1660). Po jej zakończeniu liczyło zaledwie ok. 250 mieszkańców. Z upadku nie mogło podźwignąć się przez kolejny wiek. W 1777 r. istniało tu tylko 65 domów. Dopiero w XIX w. Różan zaczął intensywniej się rozwijać. Odbywało się w mieście 6 jarmarków rocznie. Działała garbarnia, browar, wytwórnia miodu pitnego. Mimo utraty w 1869 r. praw miejskich przybywało mieszkańców Różana. Przed wybuchem I wojny światowej było ich ponad 4500.

Do trzeciego rozbioru (1795 r.) Różan znajdował się w granicach administracyjnych Królestwa Polskiego (województwa mazowieckiego). Od 1795 do 1807 r. był częścią Prus, a w latach 1807–1815 wchodził w skład Księstwa Warszawskiego. Od 1815 r. aż do 1918 r. miasto stanowiło część Królestwa Polskiego uzależnionego od Rosji. Dokładnie była to gubernia łomżyńska, powiat makowsko-mazowiecki. 

W latach 1889–1910 Rosjanie wybudowali w Różanie i okolicach fortyfikacje na linii rzeki Narwi. W 1919 r. Różan odzyskał prawa miejskie. W okresie międzywojennym miasto było lokalnym ośrodkiem rzemiosła i drobnego przemysłu. W leżącym na lewym brzegu rzeki Narwi – Kaszewcu znajdowała się Szkoła Podchorążych Piechoty.

W okresie międzywojennym miasto wchodziło administracyjnie w skład Państwa Polskiego, województwa warszawskiego, powiatu makowsko-mazowieckiego.

W czasie II wojny światowej miasto było dwukrotnie niszczone, we wrześniu 1939 r. oraz w latach 1944–1945. Po walkach sowiecko–niemieckich, w końcowym okresie wojny, zniszczeniu uległo 95% budynków. Miasto stopniowo odbudowywano, jednak nie odzyskało ono poprzedniego znaczenia. Współcześnie pozostaje niewielkim ośrodkiem produkcyjnym i handlowym[1.1].

W okresie II wojny światowej Różan stał się częścią III Rzeszy, tzw. Prowincji Prusy Wschodnie (dokładnie rejencji ciechanowskiej, powiatu makowsko-mazowieckiego). Administracyjnie Różan po 1945 r. był częścią województwa warszawskiego – do roku 1975, następnie ostrołęckiego – do 1998 r., a od 1999 r. miasto przynależy do województwa mazowieckiego, powiatu makowskiego.

Nota bibliograficzna:

• Bartniczak M., Różan i okolice, Warszawa 1978.
• Gmina Różan, red. D. Łaszewski, Bydgoszcz 2011.
• Różan i ziemia różańska na przestrzeni wieków, red. J.M. Żytowiecki et al., Różan 2011.