Lokacja miejska Skulska nastąpiła w 1409 r., a jego degradacja do rzędu wsi – w 1870 roku. Miasteczko było siedzibą sanktuarium maryjnego, a także znanym miejscem wytwarzania dewocjonaliów – szczególnie obrazów i drzeworytów o treści religijnej.

Żydzi pojawili się tu dopiero pod koniec XVIII wieku. Ich obecność napotykała na ograniczenia natury administracyjnej z powodu sąsiedztwa granicy (1823–1862). Tym niemniej powstała tu samodzielna gmina, w której etat rabina obejmowali kolejno: Abraham Appel (1850–1875), Mejer Temerzon (1897–1905), Baruch Icchak Issachar, Abraham Josef Lewi (do 1920). Źródłem utrzymania członków społeczności były drobny handel i rzemiosło.

W 1921 r. w Skulsku mieszkało 228 Żydów, stanowiąc 25,9% mieszkańców; gmina liczyła natomiast 270 wiernych. W 1924 r. 78% z nich utrzymywało się z handlu, a 15% z rzemiosła. W 1932 r. było ok. 150 Żydów w miasteczku oraz 230 w całej gminie. W 1938 r. w skład ostatniego być może przed Zagładą zarządu wchodzili I. Kotowski jako przewodniczący oraz I. Lakelberg i Bresler jako członkowie. Funkcję rabina pełnił Salomon Zalman Beatus (1875–ok. 1942). Pod względem politycznym aktywne były m.in. Poalej Syjon, Poalej Syjon-Lewica oraz syjonistyczne Brit ha-Zohar i Betar. Organizacją zawodową był z kolei Związek Drobnych Kupców i Handlujących Żydów. Początkowo istniały obok siebie żydowska biblioteka publiczna oraz Biblioteka Społeczna o profilu syjonistycznym; w 1927 r. nastąpiła ich fuzja.

Liczebność społeczności utrzymała się do końca lat 30. XX w. na niezmienionym poziomie. W 1939 r. było tu ok. 140–160 Żydów, co stanowiło 15% ogółu ludności. Do gminy należało w tym samym momencie ok. 180 wiernych.

We wrześniu 1939 r. Skulsk znalazł się pod okupacją niemiecką. Żydzi zostali poddani różnym represjom, m.in. konfiskatom i kontrybucjom. Synagoga została zniszczona.

Pierwsza wywózka nastąpiła już w grudniu 1939 r., do Ostrowca Świętokrzyskiego. W dniach 17–18 lipca 1940 r. Niemcy wywieźli część z Żydów do gett w Zagórowie, Grodźcu i Rzgowie, a stamtąd do Generalnego Gubernatorstwa (Izbica, Józefów Lubelski, Krasnystaw). Pozostali zostali zamordowani w październiku 1941 r. w lasach koło Kazimierza Biskupiego.

Bibliografia

• Kawski T., Społeczność żydowska na pograniczu kujawsko-wielkopolskim w XX wieku, [w:] Z dziejów pogranicza kujawsko-wielkopolskiego. Zbiór studiów, Strzelno 2007.
• Skulsk, [w:] Pinkas ha-Kehilot Polin, Jerusalem 1976, s. 165 [online:] https://www.jewishgen.org/yizkor/pinkas_poland/pol1_00165.html [dostęp: 18.12.2024].