Dzieje osadnictwa żydowskiego w Sosnowicy nie są zbyt dobrze rozpoznane. Nie jest znana data osiedlenia się tu pierwszych osadników wyznania mojżeszowego[1.1]. W 1897 r. istniała tu już spora, licząca ponad 500 osób, społeczność żydowska[1.2]. Można przypuszczać, że mniej więcej w tym okresie lub na początku XX wieku uformowała się samodzielna gmina, gdyż w okresie tym Sosnowica posiadała już własnego rabina. W 1918 r., jeszcze przed zakończeniem I wojny światowej, w Sosnowicy założona została biblioteka żydowska[1.3]. 

W późniejszym okresie liczba mieszkających tu Żydów znacznie spadła – z 514 osób odnotowanych w spisie z 1897 roku. W dwudziestoleciu międzywojennym żyło tu jedynie około 300 Żydów stanowiących mniej więcej połowę mieszkańców miasta[1.4]. Mimo to rozwijało się żydowskie życie polityczne – oprócz ortodoksyjnej Agudy działały także ugrupowania syjonistyczne. Pod koniec lat 30. XX w. w Sosnowicy, podobnie jak w wielu innych miastach i miasteczkach regionu, dochodziło do wystąpień antysemickich. W 1937 r. polscy nacjonaliści zorganizowali atak na żydowskie sklepy i domy, jednak zostali zatrzymani przez policję.

Po zajęciu Sosnowicy na początku października 1939 r., Niemcy zamordowali 30 Żydów[1.1.4]. W styczniu 1941 r. do Sosnowicy przybyły grupy żydowskich przesiedleńców z Mławy, a w marcu – duża grupa Żydów z Lublina[1.5]. Latem 1941 r. w okolicy osady założony został obóz dla sowieckich jeńców wojennych. Po ucieczce kilku z nich, miejscowi Żydzi zostali oskarżeni o pomoc w zorganizowaniu ucieczki i ukrywanie więźniów; wskutek oskarżenia 7 Żydów zostało rozstrzelanych[1.6]. W kwietniu 1942 r. Niemcy zabrali wszystkie dzieci żydowskie z Sosnowicy i wywieźli je w nieznanym kierunku.

W listopadzie 1942 r. wszystkich znajdujących się w mieście Żydów przeniesiono do getta we Włodawie, skąd – wraz z ostatnimi Żydami z Włodawy – zostali oni wywiezieni do niemieckich nazistowskich obozów zagłady w Treblince oraz Sobiborze. Przed wywózką znaczna grupa młodych ludzi zbiegła do okolicznych lasów[1.1.4], gdzie części z nich udało się przetrwać do końca okupacji. Niewielka grupa zbiegła też w czasie samej „deportacji”.

Nota bibliograficzna

• Kubiszyn M., Sosnowica, [w:] Śladami Żydów. Lubelszczyzna, Lublin 2011, ss. 370–372.
• Sosnowica, [w:] Encyclopaedia of Jewish Communities Poland, t. 7: Lublin, Kielce districts, red. A. Wein, Jerusalem 1999, s. 339.
• Sosnowica, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, red. S. Spector, G. Wigoder, t. 3, New York 2001, s. 1220.