Stary Dzików poświadczony jest źródłowo w 1469 roku[1.1]. W tym okresie wymieniony został w kronice Jana Długosza (około 1475 roku). Od połowy XV wieku stanowił ośrodek klucza prywatnych dóbr w posiadaniu rodziny Ramszów[1.2]. Na początku XVI wieku znalazł się w składzie dóbr jarosławskich należących między innymi do Stanisława Odrowąża, wojewody ruskiego. Przed 1562 rokiem wszedł w skład włości należących do Ramszów z Oleszyc; następnie na krótko został włączony do posiadłości królewskich. Od końca XVI wieku znalazł się ponownie w kluczu oleszyckim, we władaniu Sieniawskich, od początku XVIII wieku Czartoryskich.

W 1812 roku objęty został przez ród Zamoyskich, a następnie włączony do klucza cewkowskiego i przejęty przez generała Władysława hrabię Zamoyskiego; w tym czasie do połowy XIX wieku dobrami galicyjskimi Zamoyskich administrował Leon ks. Sapieha. Na przełomie lat 70 i 80 XIX wieku obszar dworski znalazł się w posiadaniu rodu Tarnowskich. Od około 1885 roku majątek należał do Józefa Laufera, następnie stanowił własność Brunickich i Wattmannów Maelcamp de Beaulieu. Przed 1914 rokiem grunty folwarczne zostały częściowo wykupione przez gminę i rozparcelowane.  W XV wieku Stary Dzików znajdował się w granicach powiatu lubaczowskiego w składzie województwa bełskiego (po 1531 roku w powiecie bełskim). Od 1772 roku teren dawnego powiatu lubaczowskiego wraz ze Starym Dzikowem znalazł się pod zaborem austriackim.

W 1773 roku na krótko znalazł sie na terenie dystryktu lubaczowskiego w składzie cyrkułu bełskiego. Po dalszych przemianach administracyjnych w 1783 roku Stary Dzików wraz z okolicznymi miejscowościami na dłużej wszedł w skład cyrkułu żółkiewskiego. W 1865 r. znalazł się na terenie powiatu cieszanowskiego. W tym czasie ukonstytuowała się w Starym Dzikowie rada gminy. Od 1 stycznia 1923 r. Stary Dzików wszedł w skład odnowionego wówczas powiatu lubaczowskiego (od 1920 r. województwo lwowskie). W okresie międzywojennym miejscowość stała się ośrodkiem gminy wiejskiej zbiorowej (1933, 1935 r.). Rolę tę pełniła również w okresie powojennym, pozostając w granicach powiatu lubaczowskiego i województwa rzeszowskiego (1944-1975). W międzyczasie, od początku lat 50. do 1973 roku w Starym Dzikowie funkcjonowała Gromadzka Rada Narodowa. Po 1975 roku odnowiona Gmina Stary Dzików znajdowała się w granicach województwa przemyskiego, po 1990 r. rejonu lubaczowskiego, a od 1999 r. weszła w skład powiatu lubaczowskiego i województwa podkarpackiego. Obecnie na jej terenie znajduje się pięć miejscowości: Cewków, Moszczanica, Nowy Dzików, Stary Dzików i Ułazów.

W centrum wsi znajduje się kościół parafialny p.w. Św. Trójcy, murowany, późnobarokowy, wzniesiony w 1781 roku z fundacji Adama Czartoryskiego, restaurowany w 1896 roku, rozbudowany w 1937 roku, odnowiony w 1975 roku. W kościele znajdują się tablice poświęcone pamięci żołnierzy Wojska Polskiego, partyzantów Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich oraz mieszkańców wsi, zamordowanych przez Niemców, NKWD i UPA. Opodal stoi murowana plebania z początków XX wieku. W zachodniej części wsi znajduje się zrujnowana cerkiew grecko-katolicka, murowana, zbudowana w 1904 roku w stylu neobizantyjskim. Przy cerkwi stoi murowana dzwonnica z bramką, w pobliżu znajduje się murowana plebania z tego samego okresu. W zabudowie wsi znajduje się kilkanaście drewnianych domów z początków XX stulecia, kilka starych kapliczek oraz niszczejący budynek dawnej synagogi z przełomu XIX i XX w. W pobliżu budynku Urzędu Gminy pozostały ruiny tzw. browaru i resztki założeń ogrodowych dawnego dworu. W średniowieczu był tu zameczek myśliwski. Później w jego miejscu powstał dwór obronny, w XIX w. przerobiony został na browar. Po wojnie na terenie podworskim rozwinęło się obecne centrum usługowe wsi. Z okazałego niegdyś założenia ogrodowego pozostały pojedyncze drzewa i resztki starej alei lipowej, liczącej ponad 300 lat.

Od 1 stycznia 1923 r. Stary Dzików wszedł w skład odnowionego wówczas powiatu lubaczowskiego (od 1920 roku województwo lwowskie). W okresie międzywojennym miejscowość stała się ośrodkiem gminy wiejskiej zbiorowej (1933, 1935 roku). Rolę tę pełniła również w okresie powojennym, pozostając w granicach powiatu lubaczowskiego i województwa rzeszowskiego (1944-1975).

W 1938 r. miała 2550 mieszkańców, w tym 1361 narodowości ukraińskiej. 

W latach 1940-1943 okupant przeprowadził zagładę ludności żydowskiej. W 1940 roku, w północnej części dawnego powiatu lubaczowskiego, Niemcy zorganizowali dla Żydów obozy pracy w Cieszanowie, Lipsku, Narolu, Płazowie i Starym Dzikowie, a getta zostały utworzone w Lubaczowie i Cieszanowie. Obozy pracy Niemcy zlikwidowali w końcu 1940 roku, natomiast getta przetrwały dłużej. Według niepełnych danych okupant wymordował ok. 4600 Żydów z terenu powiatu lubaczowskiego. Ponad połowę z nich (ok. 2500 osób) wywieziono do obozu zagłady w Bełżcu.

Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 r. Stary Dzików zajęły wojska niemieckie, które następnie przekazały go Rosjanom do sowieckiej strefy okupacyjnej. Ostatecznie, po 2 tygodniach, Stary Dzików znalazł się ponownie w niemieckiej strefie okupacyjnej.

Po wojnie Stary Dzików utracił prawa miejskie. Po 1975 r. odnowiona Gmina Stary Dzików znajdowała się w granicach województwa przemyskiego, po 1990 r. rejonu lubaczowskiego, a od 1999 r. weszła w skład powiatu lubaczowskiego i województwa podkarpackiego.

 

 

 

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Stanisław Kłos, Lubaczów i okolice, Krosno 2005, s.12
  • [1.2] Pękala Ewa, Ziemia Lubaczowska, Przewodnik Rzeszów 2009, s.18