Skarszewy otrzymały prawa miejskie w 1320 r. pod nazwą Reueninov, wzięto zapewne od słowiańskiego „Równino”. Jednak pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą z  1198 r., kiedy to książę Grzymisław podarował joannitom okoliczne ziemie. Po lokacji w mieście ulokowano siedzibę komandorii i baliwatu Zakonu św. Jana Jerozolimskiego. Do sprzedaży miasta Zakonowi Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, do której doszło w 1370 r., Skarszewy były jedynym miastem joannickim na Pomorzu Gdańskim.

W okresie panowania krzyżackiego miasto zostało dwukrotnie napadnięte i spalone – przez husytów w 1433 r. oraz przez Polaków w 1462 roku. Ostatecznie Skarszewy znalazło się w granicach Rzeczypospolitej, zgodnie z postanowieniami II pokoju toruńskiego (1466). W 1629 r. Szwedzi spalili dużą część budynków oraz zamek.

W 1613 r. małe, niemieckojęzyczne Skarszewy zostały stolicą województwa pomorskiego potężnej jeszcze Rzeczypospolitej. Stało się tak, gdyż największy ośrodek Prus Królewskic, Gdańsk nie chciał zająć tej pozycji, strzegąc swej niezależności obwarowanej licznymi przywilejami. Wskutek od 1466 r. województwo pomorskie nie miało stałej siedziby. Zmieniło się to dopiero właśnie w 1613 r., gdy połączono funkcje wojewody pomorskiego i starosty skarszewskiego. Odtąd Skarszewy były nie tylko formalną stolicą województwa. Na tutejszym zamku rezydował wojewoda pomorski, tu też zbierał się sąd ziemski.

W 1741 r. doszło w Skarszew do osobliwego zdarzenia. Gdy podczas Wielkanocy zawalił się miejscowy zbór luterański, obawiano się, że zwaśnieni z protestantami katolicy nie pozwolą na jego odbudowę. Dlatego potajemnie przygotowano w Gdańsku elementy nowej świątyni, a następnie przywieziono je na miejsce na 131 wozach w asyście żołnierzy i rzemieślników, którzy w ciągu jednej doby, z 14 na 15 września 1741 r., ustawili ją na miejscu poprzedniczki. Błyskawiczna akcja uprzedziła ewentualne zakusy katolickich oponentów.

W 1772 r. po I rozbiorze Polski Skarszewy zostały przyłączone do Prus. W 1858 r. miały 2272 mieszkańców. Okres intensywnego rozwoju przypadł na drugą połowę XIX wieku. Powstał węzeł kolejowy, łączący linię Pszczółki – Kościerzyna (1884–1885) z linią biegnącą do Starogardu Gdańskiego (1905). W 1886 r. powstał lokalny periodyk „Schoenecker Anzeiger”. Rosła liczba ludności. Od 2925 w 1885 r. (48% protestantów, 45% katolików, 5% żydów) do 3495 w 1910 roku.

W 1920 r. na mocy postanowień traktatu wersalskiego, Skarszewy ponownie znalazły się w granicach Polski. Miały mieszany, polsko-niemiecki charakter, co przyczyniało się do napięć narodowościowych.

2 września 1939 r. do miasta wkroczyły jednostki niemieckie[1.1]. Niemcy dokonali tu szeregu zbrodni na ludności cywilnej, największych w całym powiecie kościerskim. Już w październiku i listopadzie 1939 r. formacje Gestapo, Selbstschutzu oraz SS wymordowały ok. 400 Polaków. Do zbrodni przyczynili się miejscowi Niemcy, przede wszystkim Günther Modrow, przed wojną właściciel majątku ziemskiego w Bączku pod Skarszewami. Z rąk niemieckiego okupanta zginęli także Żydzi i Cyganie. Modrow został złapany w Niemczech w 1957 roku. Odebrał sobie życie w areszcie, jeszcze przed rozpoczęciem procesu.

W 1945 r. miasto zostało zniszczone w 40%, chociaż nie prowadzono jego obrony. Przyczyną zniszczeń były naloty sowieckie oraz podpalenie zabudowy przez Sowietów po ich wejściu do miasta 8 marca 1945 roku. Od 1999 r. Skarszewy należą do powiatu stargardzkiego w województwie pomorskim.

Bibliografia

  • 800 lat Skarszew: 1198-1998: monografia, Gdańsk 1997.
  • Brzoskowski W., Dzieje Skarszew, Skarszewy – Mirotki 2009.
Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Tekst został uzupełniony na podstawie materiałów Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego.