Cmentarz żydowski w Ulanowie założono prawdopodobnie w drugiej połowie XVII w., około 1 km na północny wschód od Rynku, przy obecnej ul. Tadeusza Buli. Cmentarz zajmuje działkę ewidencyjną nr 620, na planie zbliżonym do prostokąta, o powierzchni 1,282 ha.

Opowieść o funkcjonowaniu cmentarza znalazła się w książce Tadeusza Kumika Ulanów. Autor, żyjący w latach 1920–2003, znał zapewne te sceny z autopsji: „Tuż po zgonie, jeden z członków rady pogrzebowej obiegał domy i uderzał drewnianym młotkiem w drzwi oznajmując tym samym, że za dwie godziny odbędzie się obrzęd pogrzebowy. Zmarłego owijano w białe prześcieradło, ale panował taki zwyczaj, że nikt z rodziny ani otoczenia nie powinien go oglądać (...). [Zmarły był] niesiony w pace zbitej z czterech desek na kierkut, a droga prowadziła obok cmentarza katolickiego na skraj lasu w odległości około 600 metrów. Czasami zdarzało się, że jakiś śmiałek uderzył w dzwon, wówczas kondukt pogrzebowy zatrzymywał się, a pakę kładziono na ziemię. Na kierkucie były dwie szopy. Kiedy zmarłego wniesiono do tej pierwszej, po pewnych obrzędach religijnych, jeden ze starszyzny żydowskiej uderzał trzykrotnie drewnianą pałką w trumnę, by tym sposobem przekonać się, czy przypadkowo zmarły nie znajduje sie w głębokim uśpieniu, czy letargu. Pokutę po zmarłym odprawiała zazwyczaj niewiasta-matka siedząc na zydelku w umartwieniu przez siedem dni i siedem nocy”[1.1].

Jesienią 1942 r. na cmentarzu pochowano ciała kilkudziesięciu osób, rozstrzelanych przez Niemców podczas deportacji Żydów z Ulanowa.

W latach 80. XX w. z inicjatywy miejscowego księdza Józefa Lizaka, mieszkańcy Ulanowa przeprowadzili restaurację cmentarza. Wykonano wtedy prace porządkowe oraz wzniesiono ogrodzenie. Przy bramie umieszczono tablice z napisami w językach hebrajskim i polskim o treści: „Cmentarz żydowski w Ulanowie. Założony około 1700 r. Jest on największy w województwie tarnobrzeskim. Na cmentarzu znajduje się 150 macew, w większości z XIX wieku. Uznany za zabytek kultury w 1984 roku. Odremontowany staraniem społeczeństwa Miasta i Gminy Ulanów”. Cmentarz został wpisany do rejestru zabytków pod numerem  287/A w dniu 21.09.1984 roku.

Do dziś przetrwało ok. 200 nagrobków w różnym stanie zachowania. Najstarsza macewa, zidentyfikowana podczas prac badawczych prowadzonych przez dr hab. Andrzeja Trzcińskiego i Pawła Sygowskiego w czerwcu 2016 r., stoi na grobie Natanela Kaca syna Awrahama, zm. 11 lutego 1681 r. (23 szwat 5441 r.). Na cmentarzu znajduje się także kilka macew datowanych na XVIII wiek. Niektóre z nagrobków oznaczają groby osób związanych z dynastiami chasydzkimi, m.in. Rebeki córki Eliezera Horowica z Dzikowa, żony rabina Chanina z Ulanowa; Chanina syna cadyka Naftalego Cwi z Ropczyc; Tircy, wnuczki Chaima z Nowego Sącza, żony rabina Mordechaja Dawida z Ulanowa. Dzięki zaangażowaniu dr. Jacka Proszyka wykonana została inwentaryzacja zachowanych nagrobków. Spis jest dostępny na stronie https://kehilalinks.jewishgen.org/kolbuszowa/ulanow/sl_ulanow.htm [dostęp: 07.04.2021]. Także w 2016 r. wykonano nowe ogrodzenie.

 

 

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Kumik T., Ulanów, Ulanów 1992, s. 250.