Osadnictwo żydowskie w Wisznicach rozwinęło się prawdopodobnie dopiero od połowy XVIII wieku. Jednak wiemy, że Żydzi mieszkali tam już od XVI wieku. Być może, istniejąca wcześniej społeczność została zniszczona np. na skutek najazdu wojsk Chmielnickiego, po czym odrodziła się dopiero po ponad stuleciu. Wiadomo, że w 1730 r. żydowska społeczność Wisznic miała własnego rabina – Pinchasa.

XIX wiek przyniósł szybki wzrost liczby ludności żydowskiej w Wisznicach. Z 1835 r. pochodzą pierwsze wzmianki o synagodze, mykwie i szpitalu (przytułku). W tym czasie istniała już samodzielna gmina żydowska, jednak jej istnienie zostało poświadczone źródłowo dopiero w 1864 roku. Głównym źródłem utrzymania społeczności żydowskiej była produkcja i sprzedaż żywności. W osadzie działały też młyny parowe będące własnością żydowskich przedsiębiorców. W ciągu XIX w. znaczne wpływy zdobyli zwolennicy chasydyzmu, którzy aż do I wojny światowej mieli przewagę w instytucjach gminnych.

Na przełomie XIX i XX w. Żydzi, stanowiący ponad połowę mieszkańców Wisznic, będący właścicielami większość domów i kramów przy rynku, odgrywali znaczącą rolę w rozwoju ekonomicznym ośrodka. Na początku XX w. zaczęło rozwijać się życie polityczne – założono komórki Bundu i Poalej Syjon.

W 1921 r. w spisie powszechnym  811 spośród 1470 mieszkańców Wisznic zadeklarowało wyznanie mojżeszowe.

W okresie międzywojennym w Wisznicach działało kilka żydowskich partii i organizacji politycznych: Aguda, Bund oraz różne ugrupowania syjonistyczne. Funkcjonowały także instytucje prowadzące działalność kulturalną i oświatową (Kultur-Liga, Tarbut), związki zawodowe (Związek Drobnych Kupców) oraz organizacje dobroczynne (Gemilut Chesed).

Wyjątkowo trudne dla wisznickich Żydów okazały się lata 30. XX wieku. Na fali pogłębiającego się kryzysu gospodarczego i wzrostu nastrojów antysemickich, w 1934 i 1936 roku w osadzie doszło do antyżydowskich wystąpień. W 1939 r., w wyniku pożaru miasteczka, spłonęło wiele żydowskich domów. Przed wybuchem II wojny światowej pod nadzorem gminy znajdowały się: synagoga, bet midrasz, mykwa, rzeźna rytualna, przytułek oraz dwa cmentarze[1.1].

W listopadzie 1939 r., po zajęciu osady przez Niemców, w Wisznicach powołano Judenrat. W czerwcu 1940 r. lub jesienią 1940 r. niemieckie władze okupacyjne utworzyły w Wisznicach getto, będące drugim po puławskim gettem w dystrykcie lubelskim. Znajdowało się ono w północno-wschodniej części osady, pomiędzy dzisiejszymi ulicami Kościelną, Fabryczną i Polną. W grudniu 1940 r. do Wisznic Niemcy przesiedlili ok. 950 Żydów z Mławy. Zostali oni umieszczeni w zamkniętym getcie, podczas gdy miejscowi Żydzi przebywali w otwartym getcie. Wiosną 1941 r. do zamkniętego getta trafiło też kilkuset przesiedleńców z Krakowa. W gettach panował głód i wybuchały epidemie. Niemcy wysyłali też Żydów z wisznickiego getta do obozów pracy. Liczba osadzonych zmniejszyła się z czasem ok. 2500 na pocz. 1941 r. do nieco ponad 1000 wiosną 1942 roku.

We wrześniu 1942 r. grupę około 1000 Żydów z obu gett wisznickich przepędzono pieszo do getta w Międzyrzecu Podlaskim. W czasie przemarszu kilku młodych mężczyzn zaatakowało niemieckich żandarmów umożliwiając ucieczkę znacznej grupie osób. 27 października 1942 r. pozostali Żydzi z getta zostali wywiezieni do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Treblince. Ostatnich 124 Żydów z getta zamordowano 17 listopada 1942 roku.

W Wisznicach funkcjonował także niemiecki obóz pracy przymusowej, w którym przetrzymywano około 100 Żydów, w tym m.in. osoby przywiezione z Czech. Podczas likwidacji obozu w 1943 r. Niemcy rozstrzelali wszystkich więźniów na łąkach wsi Dubica.

Po 1945 r. zniszczono wisznickie cmentarze żydowskie, znajdująca się w pobliżu ul. Przemysłowej nekropolia została obsadzona sosnami i świerkami.

Bibliografia

• Crago L., Wisznice, [w:] Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933–1945, vol. 2: Ghettos In German-Occupied Eastern Europe, p. A, vol. ed. M. Dean, Bloomington and Indianapolis 2012, s. 728-730. 
• Doroszuk J., Zagłada obywateli polskich pochodzenia żydowskiego, [w:] Zbrodnie hitlerowskie w regionie bialskopodlaskim 1939–1944, red. M. Kowalski, Lublin 1997. 
• Kubiszyn M., Wisznice, [w:] Śladami Żydów. Lubelszczyzna, Lublin 2011, s. 426. 
• Wisznice, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, t. 3, red. S. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 1450.