Akt lokacyjny miasta z 1637 r. zabraniał Żydom osiedlania się w Zdunach. W 1704 r. mieszkały tu jednak cztery rodziny żydowskie, które musiały płacić roczny podatek w wysokości 1 dukata. W 1765 r. w mieście było 45 Żydów, którzy z kolei płacili pogłówne w wysokości 98 guldenów.

W 1793 r., kiedy miasto zostało wcielone do Prus,  mieszkało tu 186 wyznawców judaizmu, którzy stanowili 5,3% całej ludności. W 1816 r. było ich około 200, w 1840 r. – 210. Liczba Żydów w Zdunach zaczęła spadać w II połowie XIX w.: od 92 w 1871 r. do 28 w 1911 roku. Zduńska synagoga, zachowana do dziś, a zbudowana na początku XIX w., jest opisywana przez Heppnera i Herzberga jako bardzo prosty budynek, z dachem z papy, mający 25 miejsc siedzących dla mężczyzn i małą galerię dla kobiet.

W 1832 r. naturalizowano (t.j. nadano im pełnię praw obywatelskich) w Zdunach 32 Żydów. W latach 1826–1834 rabinem był Mordechaj Michael Jafe, który korespondował ze sławnym rabinem Akibą Egerem z Poznania. Tutejsi Żydzi wnosili opłaty na rzecz szkoły ewangelickiej i wchodzili w skład jej zarządu. W 1862 r. byli to Wolff Romann i Simon Nathan.

Do końca XVIII w. wożono tutejszych zmarłych na cmentarz żydowski w Krotoszynie. Następnie zbudowano cmentarz żydowski, położony w odległości ok. 2 kilometrów od miasteczka. Najstarszy odcyfrowany nagrobek pochodził z 1820 (5581) roku. Na cmentarzu spoczął m. in. zmarły w 1824 r. uczony talmudysta rabin Jonatan ben Icchak Halewi.

W wojnach toczonych przez Prusy w latach 1866 i 1871–1872 walczył Karl Lemberg, Żyd ze Zdun. W zarządzie miejskim zasiadali od 1862 r. Libas i Romann, w latach 1892–1899 – doktor medycyny Jaffe, od r. 1902 – Heinrich Nathan. Ten ostatni wraz z żoną, z domu Kreissmann, pochodzącą z Kórnika, mieli być ostatnimi Żydami w Zdunach. Jednak polskie źródła podają, że w 1909 r. w Zdunach mieszkało jeszcze 43 Żydów, stanowiąc 1,32% całej populacji[1.1].

Społeczność przestała istnieć wskutek masowych wyjazdów po pierwszej wojnie światowej. Pozostał po niej gmach synagogi (przez ostatnie lata wykorzystywany jako kino) oraz zdewastowany cmentarz, na którym do dziś zachowały się jedynie fragmenty nagrobków z inskrypcjami w języku niemieckim i hebrajskim.

Bibliografia

• Heppner A., Herzberg I., Aus Vergangenheit und Gegenwart der Juden und der jued. Gemeinden in den Posener Landen; nach gedruckten und ungedruckten Quellen, Koschmin – Bromberg 1909, ss. 1021–1022.
• Palacz T., Matyaszczyk D., Katalog cmentarzy żydowskich w Wielkopolsce, [w:] Miejsca i obiekty kultu w Wielkopolsce: prahistoryczne, chrześcijańskie i judaistyczne, Poznań 1996.