Nie jest znana lokalizacja średniowiecznego cmentarza żydowskiego. Nowożytny został założony w 1813 r. przez nowo powstającą gminę. Ulokowano go w zachodniej części miasta na tzw. wrzosowym wzgórzu (j. niem. Heideberg). W późniejszym czasie dochodziła do niego Lessing Straße, obecnie ul. Berka Joselewicza. W 1825 r. wdowa Hülse sfinansowała budowę muru cmentarnego. W 1857 r. gmina powiększyła cmentarz dokupując grunt o wielkości 150,42 prętów. [patrz historia] W 1862 r. ponownie dokupiono ziemię o powierzchni 7 arów i 90 m² i wybudowano niewielki dom przedpogrzebowy.

W czasie II wojny światowej cmentarz został zdewastowany. Zabrano m.in. bramę cmentarną, a oglądający go 2 września 1943 r. nadprezydent skarbowy Dolnego Śląska Wapenhausen stwierdził, że cmentarz żydowski przedstawia obraz dewastacji. „Wywrócone są wszystkie pomniki, a płyty nagrobne w większości potłuczone. Zniszczeń dokonują jeszcze teraz miejscowi młodociani”[1.1].

Pomimo to, cmentarz przetrwał II wojnę światową, a jego ostateczna dewastacja rozpoczęła się dopiero na przełomie lat 60. i 70. XX wieku. Likwidacja naziemnej części cmentarza nastąpiła na początku lat 70. XX w. Istniejące płyty użyto do naprawy nawierzchni ul. Waryńskiego, a splantowany teren przejęły wojska łączności. Po opuszczeniu terenu cmentarza przez wojsko na początku lat 80-tych XX w. zlokalizowano tu ogródki działkowe (sic!), które istnieją do dzisiaj.

Latem 1999 r. do Żagania przyjechała grupa Żydów, których przodkowie są pochowani na żagańskim cmentarzu. Chcieli odwiedzić cmentarz, ale osoba, która prowadzała ich po mieście stwierdziła, że nie zna jego lokalizacji. Nie chciała pokazywać tego, co zostało z cmentarza. Kilku radnych miasta Żagań, m.in. Jerzy Winczaruk i Marian Świątek próbowało doprowadzić do likwidacji ogródków i stosownie upamiętnić cmentarz. Obecnie jest to pusty, prawdopodobnie zniwelowany teren, na którego granicach można znaleźć pojedyncze relikty ogrodzenia (resztki ceglanego muru), a także pojedynczy kamienny słupek.

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Za: Połomski F., Zawłaszczanie i sprzedaż cmentarzy żydowskich w latach II wojny światowej na Śląsku, [w:] Studia nad faszyzmem i zbrodniami hitlerowskimi XI, Wrocław 1987, s. 327.