Dzierżawa – umowa, w której jedna ze stron (wydzierżawiający) zobowiązuje się oddać drugiej (dzierżawcy) rzecz ruchomą lub nieruchomą (np. grunt orny), albo też prawo (np. użykowania wieczystego, dawniej — poboru ceł, podatków) do użytkowania i pobierania pożytków, które dana rzecz lub prawo przynosi, za opłatą umówionego czynszu (tenuty dzierżawnej), w pieniądzu lub w części pożytków osiąganych z dzierżawionej rzeczy lub prawa.

Umowę dzierżawną można zawrzeć na czas oznaczony lub nie oznaczony. W dawnej Polsce dzierżawę zwano też arendą lub pachtem — stała się powszechna po upadku w XV w. gospodarki czynszowej.

W XVI–XVIII w. często dzierżawiono folwarki lub całe ich klucze. Prawo do dzierżawy dóbr ziemskich przysługiwało w zasadzie tylko szlachcie, jednak w praktyce dzierżawcami bywali także mieszczanie i Żydzi. Folwarki oddawane w kilkuletnią dzierżawę bywały często eksploatowane rabunkowo i dewastowane, a poddani chłopi popadali w ruinę (zapobiegać temu miały szczegółowe inwentarze, spisywane przy zawarciu umowy). Na systemie dzierżawy wieczystej była oparta eksploatacja dworskich młynów i karczem (umowy przewidywały podział dochodów, np. po połowie), oddawano również w dzierżawę prawo polowania i rybołówstwa.

Osoby prywatne otrzymywały w dzierżawie mennice, cła, a w XIX w. monopole, zaś czerpane stąd wielkie dochody często pomnażały ich majątki. Po uwłaszczeniu chłopów w XIX w. powszechna stała się dzierżawa folwarków, która u schyłku tego stulecia obejmowała w Galicji ok. 30% ziemi folwarcznej, w Wielkopolsce blisko 16%, w Królestwie Polskim blisko 13%.

Określeniem „dzierżawa” nazywano także nieruchomości ziemskie będące przedmiotem umowy dzierżawnej.

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.