JIWO (jid. Jidyszer Wisnszaftlecher Institut), Żydowski Instytut Naukowy – placówka naukowa, zajmująca się badaniem historii i współczesności Żydów europejskich.
Żydowski Instytut naukowy powstał w 1925 r. z inicjatywy Nachuma Sztifa i przy wsparciu Maxa Weinreicha, Zalmana Rajzena oraz Elias Czerikowera. Jego główna siedziba mieściła się Wilnie. W ramach Instytutu działały cztery sekcje: filologiczna, pedagogiczna (później pedagogiczno-psychologiczna), historyczna i ekonomiczno-statystyczna. Skupiał się przede wszystkim na zbieraniu materiałów dotyczących życia żydowskiego, badaniu problemów życia żydowskiego w przeszłości i teraźniejszości. Jednym z jego głównych celów było również szkolenie młodych specjalistów i badaczy w ramach wszystkich dziedzin nauk żydowskich.
Przy JIWO działała biblioteka, archiwum, Muzeum Teatralne im. Ester Rachel Kamińskiej oraz różne komisje powołane do badań konkretnych kwestii z życia żydowskiego.
Wydawał książki w serii „Bibliotek fun JIWO”, broszury „Jedijes” i periodyki, m.in. „Szriftn fun Jidiszn Wisnszaftlechn Institut”, „JIWO Bleter”, „Di Jidisze Ekonomik”, „Jidisz far Ale”.
Badacze związani z JIWO pracowali w Berlinie, Warszawie i Nowym Jorku, Instytut miał też swoich współpracowników w kilkunastu miastach w Polsce i za granicą. W pracach JIWO brali udział m.in. Max Weinreich, Zalman Rajzen, Szymon Dubnow, Jakub Szacki, Noach Pryłucki, Emanuel Ringelblum. Od 1935 r. w ramach aspirantury im. dr. Cemacha Szabada kształcił nowych pracowników naukowych.
W czasie okupacji sowieckiej JIWO w Wilnie zostało przemianowane na Instytut Kultury Żydowskiej i został wcielony do Akademii Nauk Litewskiej SRR. W tym samym czasie oddział nowojorski przejął funkcje centrali JIWO. Kiedy Niemcy zajęli Wilno przystąpili do wywożenia najcenniejszych zbiorów biblioteczno-archiwalnych. Miały one trafić do Instytutu Badania Kwestii Żydowskiej we Frankfurcie nad Menem. Te obiekty miała wybrać wybierać wybrana specjalna grupa, w której skład weszli: Zelig Kalmanowicz, Uma Olkienicka, Abraham Suckewer oraz Szmerke Kaczergiński. Nazywano ich Papir-brigade [jid. Papierowa Brygada]. Dzięki nim udało się ukryć najcenniejsze obiekty.
Po zajęciu Wilna przez wojska sowieckie w 1944 r. zostały one odnalezione. Część z nim razem z odnalezionymi na terenie Niemiec obiektami trafiła do Nowego Jorku, gdzie JIWO już jako YIVO Institute for Jewish Research kontynuował swoją działalność. Kontynuuje ją do dzisiaj, jest to obecnie największy ośrodek studiów nad językiem i kulturą jidysz na świecie.
Więcej na temat Żydowskiego Instytutu Naukowego >>>
