Legiony Polskie w I wojnie światowej – polskie formacje wojskowe, działające w latach 1914–1917 po stronie państw centralnych, podporządkowane organizacyjnie Naczelnej Komendzie armii austro-węgierskiej, natomiast politycznie i częściowo organizacyjnie – Naczelnemu Komitetowi Narodowemu. Wywodziły się z oddziałów strzeleckich Józefa Piłsudskiego i innych polskich organizacji wojskowo-niepodległościowych.

W sierpniu 1914 r. utworzono Legion Wschodni i Legion Zachodni, jesienią połączono je w Legiony Polskie. Kolejni dowódcy to: generał Karol Durski-Trzaska (wrzesień 1914 – luty 1916), gen. Stanisław Puchalski (luty – listopad 1916), płk Stanisław Szeptycki (listopad 1916 – kwiecień 1917), płk Zygmunt Zieliński (kwiecień – sierpień 1917). W skład Legionów Polskich wchodziły trzy brygady oraz jednostki wspierające i pomocnicze (m.in. pułk artylerii). I Brygada została utworzona w grudniu 1914 r. i do października 1916 r. jej komendantem był Piłsudski, następnie dowódcą został płk Marian Januszajtis. W jej skład wchodziły: 1., 5. i 7. pułk piechoty oraz 1. pułk ułanów. II Brygada, zwana również Karpacką lub Żelazną, została powołana w maju 1915 r. w Kołomyi. Pierwotnie jej dowódcą był płk Ferdynand Küttner, a od sierpnia 1916 r. – płk Józef Haller. W skład brygady wchodziły: 2. i 3. pułk piechoty oraz 2. pułk ułanów. III Brygadę utworzono w maju 1915 roku. Kolejnymi jej dowódcami byli: płk Wiktor Grzesicki, płk Szeptycki, płk Zieliński, płk Bolesław Roja. W skład III Brygady wchodziły: 4. i 6. pułk piechoty.

Skład Legionów Polskich często się zmieniał, a ustalił się po przemianowaniu formacji na Polski Korpus Posiłkowy (wrzesień 1916) i dymisji Piłsudskiego ze stanowiska komendanta I Brygady. W czerwcu 1916 r. Legiony liczyły ok. 25 tys. żołnierzy. Po przekazaniu Legionów Polskich (po akcie 5.11.1916 r.) w kwietniu 1917 r. Niemcom z formacji legionowych zaczęła powstawać Polska Siła Zbrojna (Polnische Wehrmacht). W wyniku kryzysu przysięgowego w lipcu 1917 r. (część I i III Brygady odmówiła złożenia przysięgi Niemcom) legioniści z Królestwa Polskiego zostali internowani w Szczypiornie i Beniaminowie, a ci, którzy złożyli przysięgę – włączeni do Polskiej Siły Zbrojnej. Legioniści z Galicji częściowo zostali wcieleni do armii austriackiej, częściowo pozostali w zredukowanym (do ok. 7,5 tys.) Polskim Korpusie Posiłkowym.

Legiony Polskie stoczyły większe walki m.in. pod Nowym Korczynem (wrzesień 1914), Anielinem i Laskami (21–26.10.1914), pod Krzywopłotami, Marcinkowicami, Łowczówkiem (22–25.12.1914), na Ukrainie Zakarpackiej (październik 1914), pod Mołotkowem (29.10.1914), Rafajłową, Kirlibabą i Rarańczą (13.06.1915), pod Konarami (16–25.05.1915), Jastkowem (29–31.07.1915), Kostiuchnówką (4–6.07.1916).

Bibliografia

• Czerep S., II Brygada Legionów Polskich, Warszawa 1991.
• Milerska W., Nowak J.T., Zientara M., Legiony Polskie 1914–1918. Zarys historii militarnej i politycznej, Kraków 1998.
• Wrzosek M., Polski czyn zbrojny podczas pierwszej wojny światowej 1914–1918, Warszawa 1990.

© Treść hasła pochodzi z serwisów wiedzowych PWN; Encyklopedia PWN, Słowniki języka polskiego i Słowniki obcojęzyczne.