„Noc kryształowa”, niem. Kristallnacht, Reichskristallnacht – pogrom Żydów w III Rzeszy, zorganizowany przez NSDAP w nocy z 9 na 10 listopada 1938; pretekstem był zamach (7 XI 1938) polskiego Żyda Herszela Grynszpana na radcę ambasady niemieckiej w Paryżu Ernsta von Ratha.

Członkowie SA, SS i Hitlerjugend zamordowali 91 Żydów, spalili 171 synagog, zbezcześcili wiele cmentarzy żydowskich, splądrowali i zniszczyli ok. 7,5 tys. sklepów (nazwa „noc kryształowa” od kryształowego szkła z rozbijanych wystaw sklepowych) i zakładów; ok. 30 tys. Żydów aresztowano i deportowano do obozów koncentracyjnych.

12 listopada1938 władze Rzeszy zakazały Żydom udziału w niemieckim życiu gospodarczym i kulturalnym oraz nałożyły na nich kontrybucję w wysokości 1 mld marek. Po pogromie ok. 80 tys. Żydów opuściło Niemcy. „Noc kryształowa” rozpoczęła okres zaostrzonych prześladowań Żydów w III Rzeszy.

Bibliografia:

• K. Jonca „Noc Kryształowa” i casus Herschela Grynszpana, wyd. 2, Wrocław 1998.

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.